Skip to main content

Full text of "Kontakto - Numeroj 215-216 (2006)"

See other formats 


>23-3692 



TutmondigoT 
la longa^ojo 


numero 215-216 (2006:5-6) 



\mT t 

Jl 1 




•\jl. 

^^■lH|^HL . „. .jr_ ^^^^^H^HL^V"/... . . JLT jj.\ttK ^^Hjj 


m 

1 - . i. 









Saluton! Ĉi-foje Kontakto estas duoble pli 
dika ol kutime: ni kunigis la kvinan kaj la 
sesan numeron en unu grandan kajeron, 
kiu temas samtempe pri du temoj: 
Tutmondiĝo kaj Amo. Tion ni faris pro tio, 
ke mia laboro en la Ruĝa Kruco lasas tre 
malmulte da tempo, kaj do ni devis rekap- 
ti la aperritmon de la revuo. Sed espere- 
ble, ĝuste en tiu ĉi duobla numero vi trovos 
duoble pli da artikoloj, kiuj interesas vin! 
Malfermas tiun ĉi numeron artikolo pri la 
mondvojaĝanto, kiu estas jam konata al multaj Kontakto- legantoj pro la artiko- 
lo en Kontakto 2005:6. Temas pri italo Marino Curnis, kiu komence de 2006 
komencis sian eksterordinaran vojaĝon. Kompletigas la vojaĝan temon artiko- 
leto pri Pasporta Servo. 

Verŝajne, pri tutmondiĝo ekzistas same multe da opinioj, kiom da homoj 
ekzistas. En tiu ĉi numero ni strebis prezenti kiel eble plej diversajn vid- 
punktojn kaj sintenojn rilate al tiu ĉi fenomeno, kiu vole-nevole tuŝas nin 
ĉiujn. Al la temo de tutmondiĝo kontribuis aŭtoroj el pli ol deko da landoj, 
kun tre diversaj (foje tre malsamaj, foje kompletigaj) opinioj pri tutmondiĝo 
kaj diversaj fenomenoj, ligitaj al ĝi. 

Parolante pri tutmondiĝo, ne eblas ne mencii ankaŭ multajn interesajn 
interretajn iniciatojn - ja dank’ al la interreto ni estas ligitaj al la tuta 
mondo, kaj eble ĝuste en la reto plej bone sentiĝas bonaj flankoj de la tut- 
mondiĝo. En tiu ĉi numero ni parolas pri la nova projekto de TEJO - ret- 
paĝaro Kunlaboru, pri vikioj kaj ankaŭ pri Projekto Gutenbergo. 

La dua duono de la revuo estas tre romantika: ja temas pri amo. 
Malfermas tiun parton artikolo pri eksterordinara virino el Hindio, kies 
nomo mem sonas preskaŭ kiel amo - Amma. Ŝi amas la tutan mondon, kaj 
la tuta mondo amas ŝin. Daŭrigas la temon artikolo pri alia eksterordinara 
homo, kiu malgraŭ sia handikapeco sukcesis trovi sian “duonon”. 

La sekvaj du artikoloj estas eseoj verkitaj de Johan Valano (multaj mal- 
novaj legantoj de Kontakto certe bone memoras tiun nomon!) kaj famega 
Claude Piron; tiuj ĉi eseoj majstre priskribas esencon de amo - kaj mon- 
tras la vojon al ama feliĉo. Atendas vin ankaŭ interesa (por kelkaj, certe, 
kontraŭdira) opinio pri poligamio, enigma artikoleto el Nepalo, du neordi- 
naraj beletraj rakontoj kaj atentokapta vojaĝa rakonto el Afganio. Krome, 
ankaŭ ĉi-foje atendas vin amuzega komikso pri Rat-Man - kaj ŝatantoj de 
sudoko trovos sian enigmon ĉi-numere! 

Agrablan legadon - kaj feliĉajn festojn! 


P.S. Bv. ne forgesu rekotizi por UEA/TEJO-membreco kaj/aŭ por 
Kontakto en 2007 (vd. la novan kotiztabelon sur p. 31). 


abono de 



Kiel sendi kontribuojn al Kontakto? 

✓ sendu prefere tekston originale verkitan en Esperanto aŭ 
foton/bildon memfaritan 

✓ se vi sendas tradukon, bv. indiki la originajn fontojn, lingvon 
kaj aŭtoron. Ĉe fabelo indiku, ĉu ĝi estas popola (kaj de kiu 
popolo) aŭ verkita de vi 

✓ Kontakto ne estas movada revuo, do ne sendu al ĝi pri- 
movadajn raportojn! 

✓ indiku, ĉu via artikolo jam aperis, aŭ estas proponata 
al alia revuo 

✓ fotoj devas esti bonkvalitaj, ne gravas ĉu nigrablankaj, 
ĉu koloraj. Ne forgesu aldoni la nomon de la artisto aŭ de 
la fotinto! 

✓ dikajn kovertojn prefere sendu registritaj. 

✓ rete bv. sendi vian artikolon kiel kutiman retmesaĝon 
aŭ RTF (bv. uzi x-kodon por supersignaj literoj); bildojn - 
kiel JPEG (150-300 dpi) 

✓ ilustraĵoj kaj adresoj en la interreto, kiuj rilatas al via 
temo, estas tre bonvenaj! Koran antaŭdankon! 


<ENHAVO> 


Itala Donkiĥoto en Krimeo (Jefim Zajdman, Ukrainio).3-4 

Pasporta Servo servas al ĉiuj! 

(Bernhard Maŭerer, Germanio).4 

Unu planedo - unu “lando”! La politikaj aspektoj 

de tutmondiĝo (Ronald J. Glossop, Usono).5 

Fenestro al la tutmondiĝo 

(Aneta Muhlemann, Svislando).6-7 

Tutmondiĝo aŭ tutmondigo? (Jose Salguero, Flispanio).7 

Esperanto prezentita dum konferenco pri tutmondiĝo 

en Oslo (Douglas Draper, Britio/Norvegio).7 

Eklaboru! (Judith Meyer, Germanio).8 

Vikioj - pli ol Vikipedio (Chuck Smith, Usono/Germanio).8 

Justa komerco en Afriko (Maarten Deprez, Belgio).9 

La Liberŝtata Projekto (Steve Cobb, Usono/Rusio).10-11 

Vendopovo (Ken Schoolland, Usono).11-12 

“Verda lingvo” por verda junularo 

(Indiano, Rusio; Igor Chyra, Slovakio).13-14 

Projekto Gutenbergo 

(intervjuo kun Roberto Read, Usono).14-15 

Por ŝatantoj de sudoko (Dmitrij Cibulevskij, Ukrainio).15 

Loka Agendo 21: surloka civitana agado 

(Manfred Westermayer, Germanio).16-17 

Anna Politkovskaja: Ŝia vivo estis batalado, ŝia morto - venko 

(Indiano, Rusio).18 

Mistero: vitro, kiu venas... el la kapo? 

(Navin Lal S’restha, Nepalo).18 

La patrino, kiu oferas nur simplajn brakumadojn 

(Daniele Binaghi, Italio).19 

Malgraŭ suferoj - ami! (Etsuo Miyoshi, Japanio).20-21 

Arto ami: arto feliĉi (Johan Valano, Svislando).21-22 

La sinsekvaj ŝtupoj de amo 

(Claude Piron, Svislando).23-24 

Poligamio? Kial ne?! 

(Manfred Westermayer, Germanio).25 

Ribelo de artefaritaj floroj (Saliko, Finnlando).26-27 

El la taglibro 

(Dmitrij Cibulevskij, Ukrainio).28-29 

Recenze: Supernova (Paŭlo Moĵajev, Ukrainio).30 

Rat-man en Esperanto!.30 

Amo, ĉu granda aŭ malgranda vorto? 

(Guillermo Bes Salazar, Kubo).31 

Informe.31 

Mia lasta vojaĝo en Afganion 

(Saidnabi Saidilhomzoda, Taĝikio).32 


Fotoj sur la kovrilo: Fukuda Tosihiro, Japanio (dum vizito al Afganio). 


Temoj de Kontakto en 2007 

2007:1. MITOJ. Limdato: 10-an de januaro. 

2007:2. LIBERO. Limdato: 10-an de februaro. 

La temoj de la sekvaj numeroj ankoraŭ ne estas deciditaj. 
Proponu vian temon! Ĉiuj viaj artikoloj, ideoj, konsiloj, 
rimarkoj estas pli ol bonvenegaj kaj tre bezonataj! Kontaktu 
la redakcion laŭ la adreso: Kontakto, 16800 Phillips Rd. 
Alpharetta, GA 30004 Usono; ret-adreso: 
<kontakto@tejo.org>. 


Kontakto : Dumonata socikultura revuo de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO), eldonata de Universala Esperanto-Asocio (UEA). Fondita en 

1963. N-ro 215-216 (2006:5-6), 43-a jarkolekto. ISSN 0023-3692. Legata en ĉ. 90 landoj. TTT-paĝo: <http://www.tejo.org/eldonoj.jsp>. Eldonanto (admin- 
istrado, abonoj, anoncoj): UEA: ISI Nieuwe Binnenweg 176, NL-3015 BJ Rotterdam, Nederlando; tel.: +31 10 436 10 44, fakso: +31 10 436 17 51; ret- 
adreso: <uea@inter.nl.net>. Redakcio: Kontakto, 16800 Phillips Rd. Alpharetta, GA 30004 Usono; ret-adreso: <kontakto@tejo.org>. Redaktoro. grafikisto: 
Eugenia Amis (Ukrainio/Usono). Vic-redaktoroj: Joel Amis (Usono) kaj Paŭlo MoĴajev (Ukrainio). Ĉef-korektisto: Paŭlo MoĴajev (Ukrainio). Presado: Skonpres, 
Bydgoszcz (Pollando), ret-adreso: <skonpres@poczta.onet.pl>. Konstantaj kunlaborantoj: Joel Amis (Usono), Tatjana Auderskaja (Ukrainio), Etsuo Miyoshi 
(Japanio), Saliko, (Finnlando), Jefim Zajdman (Ukrainio). Facillingvaj artikoloj estas verkitaj en la niveloj tre facila kaj facila , laŭ la vortolisto de Kontakto. Tiu 
listo aperas kun la unua numero ĉiujare. Anonctarifo: Tutpaĝa 350 EUR, 1/2-paĝa 190 EUR, 1/4-paĝa 100 EUR, 1/8-paĝa 55 EUR, 1/16-paĝa 30 EUR. 
Anoncoj sur kovrilpaĝoj kostas duoble. Por E-organizaĵoj 50% da rabato. Varbantoj de ekstermovadaj anoncoj ricevas makleraĵon de 30 %. Por anoncoj bv. kon- 
takti UEA. Anoncetoj: por Anonctabulo kostas tri internaciajn respondkuponojn por dek vortoj. Bv. sendi rekte al la redakcio aŭ al UEA. Abontarifo: varias 
laŭlande. Petu informojn de UEA. Malfortvidantoj: povas ricevi voĉlegitan eldonon senpage. Sendu du 60-minutajn kasedojn al Elise Lauwen, Fort 
Alexanderstraat 16, NL-5241 XG Rosmalen, Nederlando. Kontakto en radioj: Regiono / tempo (UTC) / metroj / frekvencoj (kHz)): Radio Havano (Kubo) 
Okcidenta kaj Norda Ameriko kaj Pacifika Azio/ 7:00/31/9 820; Tuta Ameriko kaj Karibio / 15:00, 23:30/25/11 760; Eŭropo Mediteranea/ 19:30, 
22.00/21/13 715; <http://216.138.240.229/rc4> (je la 15a horo UTC), <http://roi.orf.at/esperanto/es_demand.html> (laŭ mendo tra la servilo de Austria 
Radio Internacia). Pola Radio: elsendoj:13:30/41,23/7 275; ripetoj: 18:00/42.07/7 130; 20:00 kaj 9:30 sekvan tagon (nur per satelito). La satelita ricevo 
eblas per: Eutelsat II F - 6 - Hot Bird - 13 gradoj de la orienta latitudo; frekvenco 11,474 GHz, polarizado horizontala (H); subportanto 7,38 MHz. 
<http://www.wrn.org/ondemand/poland.html>, <http://www.radio.com.pl/polonia/esperanto_eo.asp>, <http://start.at/retradio> 

La redakcio kaj la eldonanto ne respondecas pri la opinioj de unuopaj aŭtoroj. 


2 


safutonL 


numero 215-216 (2006:5-6) 













































Itala Donkiĥoto e 



| Marino Curnis | S. 

Jefim Zajdman, Ukrainio 

Kiam oni demandas lin pri la 
celo de lia kvinjara mondvo- 
jaĝo, li respondas: “Por pruvi, 
ke veraj limoj inter popoloj 
estas ne politikaj, sed kulturaj. 
La unuajn eblas trairi, la kul- 
turajn endas studi por inter- 
proksimigi la popolojn”. Ĝuste 
tial li elektis tiel malfacilan 
manieron de la kvinjara mond- 
vojaĝo - la piediran. “Kiam oni 
paŝas, - klarigas li, - ĉiu preteri- 
ranto povas aliri, eĉ kuniri, kon- 
versacii, inviti gasti al sia hejmo. 
Sekve aperas la eblo studi kul- 
turojn de diversaj popoloj”. 

Pri Marino Curnis, itala mond- 
vojaĝanto, mi eksciis antaŭ 
komenco mem de lia vojaĝo (vidu 
KoNTAKTOn 210, 2005:6). Inter la 
lokoj, kiujn li planis preteriri, estis 
ankaŭ mia urbo Jalto, fama ripoz- 
centro ĉe la Nigra Maro en 
Krimeo (Ukrainio). Tial mi tuj 
komencis agiti lin viziti la urbon 
kaj esti gasto de la ĉi-tiea junulara 
E-klubo “Tero”. Tuj kiam li 
transpaŝis la limon de Ukrainio, 
mi ekkontaktis lin rete. Rezulte, 
kiam li atingis Krimeon, en ĉiu 
loko, kie li planis noktumi, lin 
gastigis esperantistoj aŭ iliaj 
familianoj. 

La paŝado komenciĝis laŭlonge 
de la okcidenta marbordo de 
Krimeo. Mi sciis, ke de Eŭpatorio 
li paŝos suden al Sebastopolo kaj 
preteriros lokon, kie ĉiusomere 
okazas populara barda tendaro. 
Tiel naskiĝis la ideo organizi 
viziton de esperantistoj al la ten- 
daro propagandcele kaj uzi por tio 
ankaŭ Marino-n. Li sciigis nin per 
poŝtelefono, ke li estas kun 
“bagaĝo sur radoj”. Veninte la 
rendevuan lokon ĉe marbordo, ni 
vane serĉis homon kun valizo sur 


radetoj. Helpis iu knabo, kiu vidis 
lin ĉe ŝoseo kaj alkondukis nin 
tien. Tiam mi komprenis, kial mi 
ne povis trovi lin. La bagaĝo sim- 
ilis al ĉareto sur unu granda rado, 
kiun Marino tiras kiel rikiŝisto. 
Krome, “ĉe-mare” por li signifis 
proksiman ŝoseon, kie li povis 
paŝi ne sur la sablo. Mi aliris kaj 
demandis ruse, ĉu li scias, kie 
estas barda tendaro. Li respondis 
ruse, ke li mem delonge serĉas 
ĝin. Post tio mi diris Esperante 
“ankaŭ ni” kaj ni ambaŭ ridis. Tiel 
ni konatiĝis. 

Pri la ĉareto necesas rakonti 
aparte, ĉar ĝi aspektis tre impone 
kaj altiris rigardojn de scivolemaj 
preterpaŝantoj. Gi pezas kun la 
bagaĝo ĉ. 30 kg kaj surhavas sun- 
baterion por ŝargi la poŝtelefonon. 
La ĉareto estas sponsoraĵo de iu 
usona firmao, kiu volis elprovi 
ĝian staton dum longa vojo. Sed 
la ĉareto rompiĝis jam en Italio, 
kaj necesis ŝanĝi aluminian 
tubon, sen kiu ĝi estus senutila. 
En Ukrainio Marino ŝanĝis ĝin 
denove je pli fortika fera tubo. 

Malfruvespere en la tendaro 
oni donis al ni la eblon prezenti 
nin ĉe la lignofajro, ĉirkaŭ kiu 
sidis ne malpli ol 200 homoj. La 
grupo estis 10-persona, kaj krom 
la krimeanoj kaj kievanoj ĉeestis 
siberianino. Marino venis kun la 
ĉareto. Post rakonto pri 
Esperanto kaj plenumo de kelkaj 
Esperantaj kantoj oni superŝutis 
Marino-n per demandoj. La 
junulinoj, certe, interesiĝis, ĉu li 
havas edzinon. Post la nea 
respondo venis, kompreneble, la 
alia demando - ĉu li havas 
fianĉinon. La jesa respondo 
mirigis ĉiujn: ĉu ŝi atendos lin 
dum kvin jaroj? “Jes, - respondis 
li firme, - kaj krome ŝi alflugos 
ĉiun trian monaton”. Virino el 
Italio, leginte pri Marino, skribis 
al li, kiam li piediris Hungarion, 
petante la permeson kuniri dum 
du semajnoj en Rumanio. Marino 
konsentis, kaj baldaŭ komprenis, 
ke ŝi estas lia sorto. Mi ofte vidis 
lin verkanta poeziaĵojn en la itala 
por ŝi. 

La fina demando de la publiko 





numero 215-216 (2006:5-6) 


.tutmondiĝo _I 














estis por mi surpriza: “Kial la tradukisto 
ne uzas Esperanton”? Mi ege miris, ĉar mi 
opiniis, ke ĉiuj komprenas, ke ni parolas 
ja en Esperanto, ne en la itala. 

Post dutaga estado en la tendaro ni dis- 
veturis al niaj loĝlokoj, sed Marino 
ekpaŝis al Sebastopolo, kaj post du tagoj li 
jam venis en Jalton. Ĉi tie li komence 
gastis ĉe mi kaj poste translokiĝis en la 


apudan loĝ-lokon Misĥor, por ekverki en 
izoleco la unuajn ses ĉapitrojn (laŭ la 
nombro de la landoj, kiujn li jam vizitis) 
de la estonta libro. 

Marino estas tre modesta, neparolema 
homo. Respondante al demandoj, li ride- 
tas kaj kvazaŭ pardonpetas. Lia ŝatata 
heroo estas Donkiĥoto. Li eĉ similas tiun 
vizaĝe: la samaj lipharoj kaj barbeto. Li 
parolas kelkajn lingvojn. La rusan li bone 
komprenas kaj, se necesas, li povas klari- 
gi, kion li volas. 

Ni plene uzis lian estadon en Jalto por 
propagandi la Lingvon: ni organizis 
renkontiĝon kun li en angla lernejo kaj du 
televid-intervjuojn; enkvarĵurnaloj aperis 
artikoloj kun elokventaj titoloj: “De 
Romo piede ĝis Krimeo”, “Piede dum 
kvin jaroj de Italio al Japanio kaj reen” kaj 
“Italan vojaĝanton oni prirabis en Kievo 
kaj ne enlasis Rusion”. La afero estas, ke 


li devis veturi en Kievon por pripagi en 
doganejo la komputilon, senditan el Italio 
remburse, kaj por ricevi vizojn al Rusio 
kaj Kartvelio. En la doganejo li devis pagi 
500 eŭrojn, sed sekvatage en metroo oni 
ŝtelis 150 eŭrojn kaj, kio pli gravas - la 
pasporton. La ordeno, kiun li ricevis de la 
itala prezidento komence de la vojaĝo, 
helpis plirapidigi la ricevon de la nova 
pasporto en la itala ambasadejo, sed 
ankaŭ iom kostis. Lin konsolis nur la 10- 
taga vizito de la fianĉino al Kievo. 

Kompense, li ĝuis la estadon en 
Krimeo, kie li aktive pasigis pli ol mona- 
ton. Speciale por li ni organizis kelktagan 
turistan marŝon laŭlonge de la orienta 
marbordo de Krimeo. Vespere, tagon 
antaŭ lia forveturo, multaj klubanoj 
kolektiĝis por adiaŭi lin, kaj sekvamatene 
kelkaj eĉ piediris, akompanante lin ĝis la 
eksterurba haveno. 



Bernhard Maŭrer, Germanio 
<Bernardo@EsperantoLand. de> 

Kiam mi en la jaro 1976 
unuafoje aŭdis pri la Pasporta 
Servo, mi tuj entuziasmiĝis kaj 
tuj aĉetis la aktualan adresli- 
bron. Tiam la libro havis nur 20 
paĝojn kaj konsistis fakte el 
kopiitaj folioj, kunmetitaj kiel 
libreto. De tempo al tempo mi 
uzis la servon, plejparte ene de 
Germanio. Mia posedo de 
Esperanto estis tiam tre mal- 
bona. Nu, mi konis la vorton 
“Saluton”, la bazojn de 
Esperanto kaj mi posedis du 
vortarojn - tio estis tre grava 
por mi tiam! Ene de Germanio 
mi ja krokodilis kaj se mi foje 
estis eksterlande, mi klopodis 
interparoli pere de miaj vortaroj. 

En lajaro 1991 mi ekhavis pli 
grandan loĝejon (kun du ĉambroj 
anstataŭ unu) kaj mi decidis far- 
iĝi gastiganto. Mi faris tion, ĉar 
mi volis iom kontribui al tiu bona 
projekto, sed mi neniam kredis, 
ke iu vere venos al mi. Eraro! Tre 
baldaŭ mi akceptis la unuajn 
gastojn. Mi ricevis invitojn al rec- 
iprokaj vizitoj, mi ricevis leterojn, 
kiujn mi volis respondi kaj tiel 


plu. Dank’ al tio mi lernis paroli 
en Esperanto flue, ĉar mi ja kon- 
stante devis okupiĝi pri 
Esperanto. 

Do mi konstatis, ke Pasporta 
Servo servas al ĉiuj: 

1. Al la gastiganto, ĉar li/ŝi 
ricevas interesajn gastojn kaj 
se la gastiganto ankoraŭ estas 
komencanto, la gastigado 
estas la plej bona maniero pli- 
bonigi la scion de Esperanto! 

2. Al la gasto, ĉar li ne devas 
iri en multekostan hotelon, kie 
li eble neniun komprenas kaj ne 
povas kompreniĝi. 

3. Al la loka Esperanto- 
grupo, ĉar la gastoj ofte vizitas 
la kunvenojn, se hazarde io 
okazas en la sama tago, kiam 
la gasto estas en la urbo. Do tio 
ja certe vivigas la Esperanto- 
vivon. 

4. Al Esperanto, ĉar se la 

gastiganto konstante prezentas 
al siaj amikoj (kolegoj, najbaroj, 
ktp.) interesajn gastojn, iu el ili 
verŝajne ekvolos lerni 
Esperanton, ĉar ankaŭ ili 
deziros esti kapablaj interparoli 
kun la estontaj gastoj. 

Laŭ miaj observoj, antaŭe oni 
lernis Esperanton plejparte por 


plibonigi la mondon. Hodiaŭ pro 
la samaj motivoj la lingvon ler- 
nas ne multaj. Hodiaŭ oni ler- 
nas Esperanton, ĉar oni 

- volonte lernas lingvojn kaj 
scivolas pri Esperanto; 

- volonte akceptas la avan- 
taĝojn, kiujn Esperanto kaj la 
Esperanto-movado donas. 

Mi kredas, ke la dua grupo 
estas pli granda, kaj ke 
Pasporta Servo prezentas unu 
el tiaj gravaj avantaĝoj de 
Esperanto. 

Jes, hodiaŭ la adreslibro de 
Pasporta Servo ne plu havas 
20 paĝojn, la eldono de 2006 
havas 187 paĝojn, kaj prezent- 
as al la posedanto 1320 
adresojn el 92 landoj. Do, vi 
povas vidi, ke tiu projekto ege 
kreskis. 

Kaj mi estas konvinkita, ke la 
projekto Pasporta Servo povus 
kreski eĉ pli, se pli da esperan- 
tistoj vidus la gravecon de la 
projekto. Ekzistas ankoraŭ 
multe da esperantistoj, kiuj ofte 
akceptas gastojn, sed ne volas 
iĝi gastigantoj en Pasporta 
Servo. Mi persone tion ne kom- 
prenas, sed eble pri tio kulpas 
iuj miskomprenoj? Eble tiaj 
homoj pensas, ekzemple, ke ili 
devos akceptadi ĉiujn dezirant- 
ojn. Sed ja ne, PS ne funkcias 
tiel. La gastoj devas peti la kon- 
firmon pri la akcepto, kaj la 
gastiganto povas rifuzi al even- 
tuala gasto, se estas iu kaŭzo 
por tio (ekzemple, se en tiu 
tempo la gastiganto ne estas 
hejme). 

Mi tre petas vin, kara legan- 


to, se vi povas akcepti gastoQ)n 
en via loĝejo aŭ domo, bonvolu 
aliĝi al la Pasporta Servo kiel 
gastiganto. Vi ne nur ricevos 
interesajn gastojn laŭ viaj pro- 
praj kondiĉoj, sed vi ankaŭ raj- 
tos senpage* ricevi la adresli- 
bron kaj senpage uzi la servon. 

Vi povas aliĝi kiel gastiganto 
rete, se vi vizitos la hejmpaĝon 
de Pasporta Servo ĉe 
<http://www.tejo.org/ps/ps_ 
lingv/ps_eo.htm>. Vi povas 
aliĝi ankaŭ papere, se vi skri- 
bos poŝte al la administranto 
de PS: Derk Ederveen, 
VVestenburgstraat 15, NL-2275 
XR Voorburg. 

Miajn personajn spertojn pri 
la Pasporta Servo vi povas legi 
en la Esperanto-parto de mia 
hejmpaĝo ĉe <http://www.fen- 
net.de/~eal448>. 

La aŭtoro de tiu ĉi artikolo 
estas la landa organizanto de 
PS en Germanio. 

* kvankam la gastigantoj de PS 
rajtas je senpaga ekzemplero 
de la libro, se vi havas la eblon 
pagi por la libro, tamen estas 
preferinde pagi. PS ne 
enspezas monon per vendado 
de la adreslibroj, sed ĝi ja 
bezonas monon por pagi la kos- 
ton de presado kaj dissendado 
- Red. 




numero 215-216 (2006:5-6) 


-tutmondiĝo- 









Unu planedo - unu “lando”! 

La politikaj aspektoj de tutmondiĝo 


Ronald J. Glossop, Usono 

La aspekto de tutmondiĝo, kiu 
multe interesas min, estas ĝia 
rilato al politikaj aferoj. 
Efektive, estas stranga afero al 
mi, ke oni povas multon legi 
pri la ekonomiaj kaj kulturaj 
aspektoj de tutmondiĝo, sed 
ne multe pri la politikaj aspek- 
toj. Mi opinias, ke ĉi tie ekzis- 
tas tre gravaj demandoj. Kiel 
la tutmondiĝo influas kaj 
influos la agadojn de landaj 
registaroj kaj internaciaj 
organizoj kiel la Unuiĝintaj 
Nacioj kaj la Monda Organizo 
pri Komerco? Kiel la tut- 
mondiĝo influos la internaci- 
ajn neregistarajn organizojn? 
Kio devus okazi rilate al la 
monda politika situacio? 

lom da historio 

Dum la 16-19-a jarcentoj post 
Kristo en Eŭropo la nacio-ŝtatoj 
iĝis la ĉefaj politikaj strakturoj. 
La Tridekjara Milito, kiu finiĝis 
per la Traktato de Vestfalio 
(1648), estas ofte konsiderata kiel 
la komenco de la moderna nacio- 
ŝtata sistemo. Tiu milito komen- 
ciĝis kiel religia milito, sed 
finiĝis kiel milito, en kiu kelkaj 
reĝlandoj batalis kontraŭ aliaj 
reĝlandoj. En la 18-a jarcento 
evoluis aparta sento de naciismo, 
tiel ke en la usona kaj la franca 
revolucioj soldatoj batalis ne por 
sia reĝo, sed por sia lando. 

Dum la 19-a jarcento evoluis 
nova tendenco krei internaciajn 
organizaĵojn por trakti problem- 
ojn, kiuj transiris landlimojn. Oni 
establis plurajn internaciajn orga- 
nizaĵojn: neregistarajn, kiel la 
Internacian Ruĝan Krucon 
(1864), kaj registarajn, kiel la 
Internacian Telegrafan Union 
(1865), la Internacian 
Meteorologian Organizaĵon 
(1873), kaj la Ĝeneralan Poŝtan 
Union (1874). Kiel scias ĉiuj 
esperantistoj, ĝuste dum ĉi tiu 
periodo Doktoro Zamenhof eldo- 
nis sian libron, kiu prezentis “la 
internacian lingvon” al la mondo. 

Dum la 20-a jarcento ĉi tiu 
internaciismo havis ĉiam pli da 
influo. Post la Unua Mondmilito 
oni starigis la Ligon de Nacioj, la 


unuan ĝeneralan internacian 
organizaĵon. Post la Dua 
Mondmilito oni kreis la 
Unuiĝintajn Naciojn kaj ankaŭ 
multajn aliajn novajn internaci- 
ajn organizaĵojn, registarajn kaj 
ne-registarajn. Pro novaj aferoj, 
kiel internaciaj radiaj kaj televi- 
daj elsendoj, rapida long-distan- 
ca vojaĝado per reakciaj 
aviadiloj, sen-landlimaj fotoj de 
la Tero, faritaj el kosmo, kaj la 
evoluo de interreto, la graveco de 
la landlimoj iom post iom mala- 
peras. Anstataŭe, iom post iom 
venas la epoko de tutmondiĝo. 

La nuntempo 

Ni nun spertas gravan trans- 
iron en nia vivmaniero: de la 
internaciismo de la 19-a kaj 
20-a jarcentoj al la terglobismo 
de la 21-a jarcento. Ĉu oni 
rigardas al komerco, komunika- 
do, sportoj, distrado, kulturo, 
turismo aŭ iu ajn alia kampo, 
oni povas vidi, ke ni komencas 
vivi en tergloba komunumo, kie 
la landlimoj ne plu estas tiel 
gravaj. Ni moviĝas preter inter- 
naciismo, en kiu la landaj regis- 
taroj ĉiam estas perantoj inter la 
homoj de diversaj landoj. Pro la 
novaj iloj de komunikado kaj 
transporto, nun evoluas nova 
speco de la mondo, kie individ- 
uaj homoj de malproksimaj 
lokoj interagas rekte unu kun la 
alia. Ni esperantistoj estas 
aparte bonŝancaj, ĉar ni havas 
komunan lingvon por uzo en tia 
tutmonda komunumo. 

Do, kio okazas kaj devus 
okazi rilate al niaj politikaj 
instancoj? Iom post iom la 


influo de la UN kreskas, mal- 
graŭ la malkooperaj agadoj de la 
nuntempa registaro de Usono. 
La influo de diversaj internaciaj 
organizoj (registaraj kaj neregis- 
taraj) multe kreskas, aparte 
rilate la liveradon de bezonataj 
materialoj al viktimoj kaj la pro- 
tektadon de homaj rajtoj. Eĉ plu 
aperas novaj gravaj instancoj, 
kiel la Internacia Marfunda 
Aŭtoritato, la Internacia 
Tribunalo por la Juro de la 
Maroj, kaj la Internacia 
Krimtribunalo (denove malgraŭ 
la agadoj de la nuntempa regis- 
taro de Usono). 

Tamen ankoraŭ mankas sufiĉe 
da mono por trakti gravajn 
grandajn terglobajn problemojn. 
Ni bezonas novajn metodojn por 
akiri pli da mono por subteni 
tian laboron. Kvankam la 
Unuiĝintaj Nacioj povas iom 
helpi, ĝi ne estas vera registaro. 
Ĝi ne povas kolekti impostojn, 
kaj ĝi ne povas fari leĝojn. Ĝi 
estas nur organizo de la landaj 
registaroj ,fare de la landaj regis- 
taroj, kaj por la landaj registaroj. 
La landaj reprezentantoj ĉe la 
UN celas antaŭenigi la nacian 
intereson de siaj nacio-ŝtatoj, ne 
la bonfarton de la tutmonda 
komunumo. Aliflanke, multaj 
neregistaraj organizoj celas la 
bonfarton de ĉiuj homoj, sed ili 
devas dependi de necertaj, ofte 
tre malgrandaj, kontribuaĵoj de 
ne-registaraj fondusoj kaj mal- 
multaj individuoj. 

Kio por futuro? 

Nia situacio postulas pli 
bonan sistemon. Nia tergloba 



Ĉe la UN-oficejof 


komunumo devas havi ter- 
globan politikan organizaĵon, 
tutmondan registaron. Ni 
bezonas demokratian mondan 
federacion , kiu pritraktos la 
problemojn de la tutmonda 
komunumo. La landaj registaroj 
ankoraŭ povus ekzisti, sed ili 
enfokusigos sian atenton al tiuj 
problemoj, kiuj ekzistas interne 
de la landaj komunumoj. Nur tia 
federacia sistemo povus limigi 
la influon de kelkaj potencaj 
landaj registaroj (kiel Usono), 
kiuj povas superregi la nuntem- 
pan internacian sistemon, 
inkluzive de la UN kaj aliaj 
intemaciaj organizaĵoj. 

Kial ĝis nun ni ne havas tian 
tergloban registaron? Ĉar la 
konscio pri la nova tutmondiĝo 
ankoraŭ ne estas sufiĉe forta por 
instigi homojn forĵeti la 
arkaikan ideon pri la nacia 
suvereneco. Ĝis nun la nova tut- 
mondismo ne povas subigi la 
tradician naciismon. La sinteno 
de multaj homoj restas: ni estas 
pretaj elspezi multe da mono 
por naciaj militistaj aferoj, sed 
ne por dividi iom da nia abundo 
kun aliuloj, kiuj ne loĝas en nia 
lando kaj kiuj estas “malsamaj 
specoj de homoj”. Aliflanke, 
multaj homoj simple ne kon- 
statas, kiel gravaj estas la poli- 
tikaj aferoj. Ili ne volas “malpu- 
rigi la manojn” en politiko, ili ne 
komprenas, ke multaj problemoj 
de nia tergloba komunumo plu 
restas nesolvitaj pro manko de 
fortaj tutmondaj instancoj, 
inkluzive de demokratia tutmon- 
da registaro. 

Estas vero, ke niaj landaj 
komunumoj bezonas demokrati- 
ajn registarojn, kiuj laboros por 
la bonfarto de ĉiuj civitanoj en 
la lando. La tutmondiĝo devas 
montri al ni, ke nia tutmonda 
komunumo same bezonas 
demokratian registaron, kiu 
laboros por la bonfarto de ĉiuj 
homoj sur la tuta Tero. 

La aŭtoro de la artikolo estas 
emerita profesoro de filozofio (Sud- 
llinojsa Universitato ĉe Edŭardsvi- 
lo), prezidanto de Amerika Asocio 
de Instruistoj de Esperanto kaj 
direktoro de la organizaĵo Infanoj 
ĉirkaŭ la Mondo <www.icxlm.org>. 




numero 215-216 (2006:5-6) 


.tutmondiĝo _I 















Aneta Muhlemann, Svislando 

Oni daŭre parolas pri tutmondiĝo. Ĝi 
aperis kiel giganto sen koro kaj animo, 
kies sola zorgo estas forvori senkom- 
pate la identecon de kulturo kaj 
samtempe elimini la plej malfortajn 
individuojn. Nu, kia estas la situacio 
envere? 

Tutmondiĝo - ĉu nur ekonomia 
procezo? 

La nocio mem pri tutmondiĝo unuafoje 
aperis antaŭ duonjarcento. Jam 
dekomence ĝi rilatis unuavice ekonomion, 
kiu ĝis nun tenas la torĉon de tutmondiĝo. 
La mobileco, kiun sekvigas tutmondiĝo, 
ebligas optimumigi la investojn. 
Kompreneble, tutmondiĝo donas konsid- 
erindajn avantaĝojn ne nur al mon-cirku- 
lado, sed ĝis nun multaj demandoj restas 
flankenŝovitaj pro troa atento al 
ekonomio. 

Unue, necesas pritrakti kun ĉiuj intere- 
satoj ĉirkaŭ la internacia ronda tablo la 
problemojn pri la medio (ekologio, polua- 
do ktp.). Jam urĝe necesas fari bonajn kaj 
ĝustajn decidojn rilate klimaton, ozon- 
tavolon kaj naturajn riĉaĵojn (unuavice - 
akvon, kiu jam nun estas malfacile akire- 
bla por 1,5 miliardoj da individuoj). 

Due, aldoniĝas la sociaj demandoj. 
Temas pri reguligo de la malekvilibroj 
kaŭzitaj de la homaro (politikaj tensioj, 
militoj, ekscesaj migradoj ktp.). Ĉiu 
unuopulo devus rajti libere moviĝi, elekti 
lokon por loĝi, vivi, labori. Ĉu ne paradok- 
sas, ke havaĵoj, kapitaloj kaj informoj 
libere vagas, dum homoj ne posedas tiun 
liberon? Necesas ankaŭ redukti 
malriĉecon kaj malsaton en la mondo. 

La tria gravega temo estas la savo de 


kulturo. Necesas lukti kontraŭ malriĉiĝo 
kaj unuformiĝo. Interne de la spiralo de 
tutmondiĝo la ŝoko, kaŭzita de interkul- 
turaj miskomprenoj, ŝajnas neevitebla. 
Tial necesas veni al universala konsento 
pri certaj etikaj valoroj kaj reguloj. Temas 
pri homaj rajtoj, etika kodo k.s. 
Atentindas ankaŭ la fakto, ke certaj limoj, 
altruditaj de etikaj konsideroj, estas ofte 
forpuŝataj de ekonomia logiko, kio tute ne 
ĉiam estas bona. 

Nia mondo ne vendendas 

Bedaŭrinde, la vojo, kiun nun iras tut- 
mondiĝo, ne akcentas tiujn punktojn. Eĉ 
male - per sia koncentriĝo al nura 
ekonomio ĝi prezentas gravajn danĝerojn 
kontraŭ la homa sekureco kaj kontraŭ la 
daŭra evoluo. Komercistoj (ankaŭ la 
estroj de la Monda Organizaĵo pri 
Komerco - MOK) interesiĝas unuavice 
pri rapidaj profitoj, ne pri la daŭra evoluo; 
dum al aliaj internaciaj organizaĵoj (ekz., 
pri sano, laboro aŭ eduko) ofte mankas 
bona internacia kunlaboro. Malgraŭ tio, 
ke la MOK-respondeculoj senlace ripetas, 
ke profito kaj konkurenco kaŭzas ekono- 
mian kreskadon favore al la tuta loĝan- 
taro, sufiĉas eĉ supraĵaj observoj por kon- 
stati, ke la meza klaso en la tuta mondo 
tendencas malaperi, ke la abismo inter 
riĉuloj kaj malriĉuloj plu kreskas. 

La trofavorigo de la ekonomio minacas 
per universaligo de la plej sukcesaj 
ekonomioj - unuavice de la usona, kio 
kaŭzos (kaj kaŭzas jam nun) univer- 
saligon de la usona politika sistemo kaj de 
la usona lingvo, kiu en la internacia 
komunikado transformiĝas plejparte en 
degenerintan, preskaŭ brutalan anglaĉan 
lingvon, kiu ofte neniel sukcesas solvi la 
problemon de komunikado pro sia 


neklareco kaj plursenceco. 

Pro superregado de la angla aperas alia 
maltrankviliga demando: ĉu la homaro 
iras al unuformeco? Ja interproksimiĝo de 
la kulturoj pro tutmondiĝo plifaciligas la 
intermiksiĝon, kio malgrandigas la diver- 
secon. A1 tio aldoniĝas la “kutimo” vivi 
laŭ la usona maniero. Ajnokaze, 
unuformiĝo de moroj kaj kulturoj ne ŝaj- 
nas ĝojiga. 

Por alia mondo 

Alimondistoj volas alternativon al la 
ludreguloj de la komerca mondo. Ili batas 
la alarman sonorilon por averti pri la 
danĝeroj de tro rapida tutmondiĝo. Laŭ 
ilia konstato, nun la planedo kaj ties indi- 
viduoj estas konsiderataj nur kiel varo. 
Ankoraŭ pli maltrankvilige estas, ke la 
tutmondiĝo rekte dependas de neniu - nek 
ŝtata, nek superŝtata - strukturo. 
Konsiderante tion indas demandi sin, kiu 
vere tenas la povon. 

La alimondistoj certas, ke eblas ankoraŭ 
postuli ŝanĝojn por la bono de la homaro 
kaj indas lukti por ili. Tamen, estas naive 
ataki tutmondiĝon kaj postuli ĝian 
haltigon. Estas efektive tute logike, ke la 
disvolviĝo okazu en la monda skalo. 
Televido, vojaĝoj kaj interreto ĉiukaze jam 
konsciigis nin, ke la mondo vastas, kaj ke 
niatempe ne plu eblas vivi sur izolita insu- 
lo. Tutmondiĝo estas fakto. ĉi tuŝas ĉiun 
el ni, ĉar ni partoprenas la estontecon de la 
homaro. Venis la momento forlasi la deba- 
tojn “por aŭ kontraŭ”. Ni strebu eltiri ĉion 
plej bonan el tutmondiĝo, kunlaborante 
internacie laŭ la konsilo de Kofi Annan: 
“La problemo estas ne decidi, ĉu ni volas 
tutmondiĝon aŭ ne, sed scii, kian formon 
ni donu al ĝi. Nia celo devas esti transfor- 
mi ĝin al malfermita kaj justa procezo”. 



tutmondiĝo. 


numero 215-216 (2006:5-6) 







La diverseco kiel garantianto de 
sukcesa tutmondiĝo 

Por eltrovi la sekvendan vojon oni 

povus sekvi la valoran ekzemplon, 

donitan de la patrino Naturo. Jam de 
jarmilionoj la naturo disvolviĝas 

dinamike kaj produktas neimageblan 
kvanton de riĉaĵoj sen misuzi infanojn, 
sen adjudikoj kaj eĉ sen alistrukturado de 
entreprenoj. Kio estas la sekreto? 

Ekvilibro bazita sur diverseco. Necesas 
pensi kaj plani tutmonde, sed efike agi 
loke sen malhelpi la ĝeneralan ekvilibron. 
Tiu proceso helpas ankaŭ pretigi la rektan 
kontakton inter makroekonomio kaj homa 
ĉiutageco. Por atingi tion necesas sekvi 
plurajn principojn, el kiuj menciendas tol- 
eremo, respondeco kaj antaŭvido. Pro 


neevitebla apero de internaciskala tolere- 
mo, la ŝtatoj kiel politikaj strukturoj riskas 
trafi veran ekzisto-krizon. Unesko siavice 
povus ludi gvidan rolon redifinante ilian 
novan funkcion en la kunpremiĝanta 
mondo. 

Konklude, la atingebla celo estas pro- 
greso de teĥnologio kaj komerco kun 
samtempa zorgo pri nia medio kaj pri la 
homoj. La plej gravaj valoroj devas esti 
justeco, solidareco, libereco kaj paco. 
Tutmondiĝo certe estas bona ŝanco por la 
homaro, kondiĉe de egalrajta distribuo de 
la fruktoj de la monda produktado sen 
oferi la naturan riĉecon kaj la median kaj 
kulturan diversecojn, kiuj faras nian 
planedon tiel ĉarma. 



Tutmondiĝo aŭ tutmondigo? 


Jose Salguero, Hispanio 

Tutmondiĝo estas tre kom- 
plika kaj ampleksa afero. 
Multaj homoj parolas pri ĝi 
kaj plej verŝajne ne ĉiu 
samopinias, ke tutmondiĝo 
estas precize ununur-aspek- 
ta afero. La unua demando, 
kiun oni povus starigi, 
estas: ĉu tutmondiĝo aŭ tut- 
mondigo? Plej multaj paro- 
las pri tutmondiĝo kvazaŭ ĝi 
estus natura procezo kiel 
ekpluvo aŭ nebuliĝo. 

Tamen Esperanto ebligas 
tiun nuancon, ke oni parolu 
anstataŭe pri tutmondigo, 


kaj ne tutmondiĝo - en la 
senco ke iuj komercaj kaj 
politikaj interesoj estas 
gravaj agantoj, kiuj vere vigle 
baraktas por sukcesi en tiu 
procezo tutmondiga. Do, ne 
temas pri spontana dis- 
volviĝo, kaj pro tio almenaŭ 
en tiu ĉi artikoleto mi parolu 
pri tutmondigo, por ke alme- 
naŭ ĉi-foje oni konstatu 
alian vidpunkton pri la afero. 

Tia tutmondigo permesas 
al la monda homaro pli 
facilan atingon de komercaj 
kaj kulturaj varoj. Tio estas 
bona. Tamen ne ĉie tut- 
mondigo samas. Por loĝan- 


toj de evoluintaj landoj estas 
normalega la uzado de pro- 
duktoj ne atingeblaj antaŭ 
jarcento: ĉina restoracio, 
arabidevena benzino, singa- 
pura komputilo, usona 
filmo, sveda laborilo ktp. 

Sed grandegaj sociaj 
tavoloj de la samaj landoj 
kaj ĉefe preskaŭ la tuta 
loĝantaro de neevoluintaj 
landoj (afrikaj, amerikaj aŭ 
aziaj) ofte ne havas monon 
por ĉiutaga manĝo, kuraciloj 
aŭ homa hejmo. Multe 
malpli ili povas alproksimiĝi 
al tiuj tutmondigaj varoj. 

Sed estas ankoraŭ pli 


terura flanko de ekonomia 
tutmondigo. Internaciaj 
bankoj kaj ekonomiaj organi- 
zoj devigas kelkajn landojn 
produkti specifajn varojn 
(kafo, ligno, kotono, valoraj 
metaloj, poluantaj indus- 
triaĵoj ktp.), tre ofte kontraŭ 
iliaj propraj interesoj, sed 
favore al la ekonomio de 
evoluintaj landoj, kiel 
Usono, Okcidenta Eŭropo 
kaj aliaj. Kiam konsciaj soci- 
aj tavoloj de tiuj devigitaj lan- 
doj kontraŭas tiun devon, 
kvazaŭ hazarde okazas rev- 
olucioj, militoj kaj renversoj 
de registaroj. Kaj mortoj, 
sufero kaj malsato. 


Esperanto prezentita dum konferenco pri tutmondiĝo en Oslo 


19-22-an de oktobro en 
Oslo (Norvegio), kadre de 
la Norvega Socia Forumo 
(kiu estas parto de la 
Monda Socia Forumo) 
okazis Konferenco pri 
Tutmondigo - Globalisering- 
skonferansen. Tie ĉeestis 
(kaj informadis pri 
Esperanto) sekretario de 
Norvega Esperantista Ligo, 
Douglas Draper. 

Douglas Draper, 
Britio/Norvegio 

Mi ĉeestis ĉefe por mas- 
trumi informbudon pri 
Esperanto, sed ankaŭ por 
organizi kolektadon de sub- 
skriboj por leĝoŝanĝo, kiu 


ebligu al ĉiuj deturni sin de 
la persona militimposto kaj 
anstataŭe kontribui al fondu- 
so por paca konflikt-solvado. 
Do mi ne povas raporti pri la 
temoj de la konferenco 
mem, sed el la resuma paro- 
lado mi povas mencii, ke 
partoprenis ĉ. 1600 homoj, 
de ĉiuj aĝoj, sed plej multaj 
estis junuloj (aŭ fakte junuli- 
nojl); kaj ke kontraste al la 
antaŭaj similaj konferencoj 
en Oslo, prelegis tri ministroj 
kaj multaj ministrejaj sekre- 
tarioj kaj aliaj oficialuloj. En 
la 70 kunvenoj - multaj el ili, 
bedaŭrinde, okazis sam- 
tempe - oni amplekse trak- 
tis la temojn, kiel la militado 
de NATO (ĉu ankaŭ de 


Norvegio?) en Afganio, la 
konflikto inter Palestino kaj 
Israelo, la revizio de la regu- 
laro de la Monda Organizaĵo 
pri Komerco kaj la konstruo 
de nova norvegia gasenergia 
centralo. 

Mi mem ĉeestis tri tre 
viglajn kunvenojn - pri kam- 
panjo por forigo de la Muro 
en Palestino, pri la norvega 
politiko pri (mal)akcepto de 
enmigrantoj kaj pri norvega 
produktado kaj eksportado 
de armiloj (eĉ al militzonoj, 
kvankam tio estas formale 
kontraŭleĝa). Favoraj ŝanĝoj 
tamen okazas, ekzemple 
lastatempe en Latin- 
Ameriko, kaj ofte danke al 
iniciatoj de (kaj novaj alian- 


coj inter) sindikatoj, bien- 
ularoj kaj popolaj movadoj, 
kia tiu de la sociaj forumoj - 
la tutmonda, la regionaj kaj 
la lokaj. 

Bedaŭrinde, pluraj el la 
prelegoj kaj eĉ tutaj semi- 
narioj okazis en la angla, 
sen traduko. Multaj 
gejunuloj eĉ ne aŭdis pri 
Esperanto, sed ni disdonis 
ĉ. 500 flugfoliojn kaj vendis 
dudekon da “ŝlosiloj” kaj 
vortolistoj al interesiĝantoj. 
Kaj ni estas kontentaj, ke en 
la TTT-ejo de la norvega 
socia forumo <www.globalis 
ering.no>, resumita en plu- 
raj lingvoj, unu el la resum- 
lingvoj estas Esperanto. 




numero 215-216 (2006:5-6) 


.tutmondiĝo. 









&LABORU! 



Judith Meyer, Germanio 


La tempo neniam estis pli 
bona por Esperanto. Dank’ al 
la tutmondiĝo, la mondo 
kuniĝas, homoj el diversaj lan- 
doj sentas sin pli proksimaj ol 
antaŭe, ili lernas multe pli da 
fremdaj lingvoj kaj ekintere- 
siĝas pri aliaj kulturoj. 
Malgraŭ la pasinteco, nun tiu 
movado estas subtenata de la 
plej granda konata potenco: la 
mono. 

En la pasinteco, riĉaj homoj 
ofte subtenis malpacon por la 
realigo de siaj interesoj. 
Nuntempe ili deziras pacon, 
internacian komprenon kaj la 
forigon de limoj inter nacioj, ĉar 
ili ja deziras agadi en diversaj 
landoj. Hodiaŭ eblas fabriki 
kelkajn produktopartojn en 
Orienta Eŭropo, aĉeti la aliajn el 
Azio, kunmunti la tuton en 


Elsono kaj vendi la produkton 
ĉie en la mondo. Dank’ al inter- 
reto, firmaoj eĉ povas dungi lab- 
oranton el tre malproksima 
lando kaj ricevi iliajn labor-pro- 
duktojn sen ĉeesti tie. Tio spe- 
ciale bonvenas, kiam oni serĉas 
parolantojn de fremda lingvo. 
Ekzemple, eble en Brisbano tro- 
viĝas nur unu sufiĉe sperta 
sveda tradukisto - sed per la 
interreto oni ja povas dungi kiun 
ajn tradukiston el la tuta Svedio! 

La interreto estas grandega 
helpo por Esperanto. Tie 
Esperanto havas egalajn 

H odiaŭ eblas fabriki 
kelkajn produk- 
topartojn en Orienta 
Eŭropo, aĉeti la aliajn 
el Azio, kunmunti la 
tuton en Usono kaj 
vendi la produkton ĉie 
en la mondo 


kondiĉojn, kiel aliaj lingvoj: per 
la interreto facile eblas lerni 
Esperanton, trovi aliajn esperan- 
tistojn kaj amikiĝi kun ili, dis- 
vastigi la esperantan kulturon 
kaj la novaĵojn de la Movado. 

Esperanto perdis sian pres- 
kaŭmonopolon ebligi interna- 
cian komunikadon inter simplaj 
homoj, sed kompare al aliaj 
lingvoj ĝi ankoraŭ havas lastan 
atuton en la mano: sian facil- 
econ. Jes, multegaj homoj 
provas lerni la anglan nun, sed 


eĉ post kelkaj jaroj da studado 
nur malmultaj el ili sukcesas 
paroli ĝin. Nemultaj homoj ler- 
nas Esperanton, sed la plejparto 
sukcesas esprimi sin bone post 
nur malmulte da tempo. La 
kondiĉoj neniam estis tiel favo- 
raj, nun Esperanto devas pruvi 
sin! Aŭ pruvi sin aŭ esti ente- 
rigita, ĉar nia tempo estas tro 
malpacienca pri eksmodaj kaj 
malsukcesaj ideoj. 

Kion fari? Kiel pruvi, ke 
Esperanto estas serioza, moder- 
na mondlingvo - kaj sukcesigi 
la ideon? Unue, ne indas, ke 
Esperanto simple estu celo per 
si mem. Oni agu per Esperanto, 
ne nur por Esperanto. Oni 
renkontu kaj parolu kaj skribu 
en Esperanto por komunikiĝi pri 
temo, ne nur por uzi la lingvon. 
En aliaj lingvoj oni ne parolas 
kun homoj nur ĉar ili parolas la 
saman lingvon, oni parolas kun 
ili ĉar oni interesiĝas pri tio, 
kion ili povas komuniki. En aliaj 
lingvoj oni ankaŭ ne korektas 
sian paroladpartneron tiom ofte, 
ĉar la enhavo de la parolo pli 
gravas ol ĝia aspekto. 

Due, oni kreu pli da aplik- 
ebloj de la lingvo, kiuj jam estas 
naturegaj por aliaj lingvoj. La 
kreado de Pasporta Servo, la 
esperantlingva Vikipedio, Ĝan- 
galo, Farbskatol’ kaj la 
Internacia Televido estis grandaj 
progresoj, sed oni ne rajtas 
endormiĝi nun. En la interreto 
Esperanto havas egalajn 
kondiĉojn kiel aliaj lingvoj, do 
oni ne permesu, ke eblas fari ion 
rete en la hinda aŭ la hispana, 
kion oni ne povas fari en 


Esperanto. Se Esperanto povas 
esti pioniro en tiu kampo, des pli 
bone, ĉar retuzantoj informos 
unu la alian pri novaj servoj. 

Trie, pli da esperantistoj devas 
konsciiĝi, ke nuntempe mono 
estas unu el la plej gravaj 
instigoj. Homoj pretas investi 
multe da mono kaj tempo por 
lerni la anglan nur ĉar ili kredas, 
ke ili tiel povos ricevi pli altan 
salajron. Kompare, multaj 
homoj ne pretas lerni 
Esperanton eĉ senpage, ĉar tio, 
laŭ ili, havas nur amuz-valoron. 
Certe oni ne povas tuj fari el 
Esperanto gravan karierilon - 
sed oni povas provi montri, ke 
Esperanto povas esti pli ol nur 
amuzaĵo. Chuck Smith, Melissa 
Robertson kaj mi faris paŝon en 
tiu direkto kreante 
<www.Eklaboru.com>, retejon 
por serĉi laboron aŭ laboranton 
en Esperanto. Ni kredas, ke 
ekzistas esperantistoj, kiuj pref- 
ere dungus esperantistojn, se ili 
agadas same profesie kiel aliaj 
kandidatoj. Ni kredas, ke eĉ 
ekzistas postulo specife pri 
Esperanto-parolantoj, ekzemple 
por tradukado aŭ instruado, kaj 
ke homoj simple ne sciis, kie 
trovi bonajn kandidatojn. Kaj ni 
kredas, ke kaj Esperanto kaj la 
esperantistoj multe gajnos, se ni 
disvastigos Esperanton kiel 
lingvon por ĉia aspekto de la 
homa vivo, eĉ komerco. 


Vikioj - pli ol Vikipedio 


Chuck Smith, Usono/Germanio 

Kiam oni aŭdas la vorton 
“vikio”, oni kutime pensas pri la 
granda reta enciklopedio, 
Vikipedio, sed vikioj estas 
multe pli ol tio! Vikio simple 
estas retejo, kiun ĉiuj rajtas 
redakti, do pli-malpli komuna 
retejo. Per ĝia paĝo “Lastaj 
Ŝanĝoj” oni povas vidi, kio 
ŝanĝiĝis lastatempe. Do, krei 
enciklopedion estas la plej 
granda vikia iniciato ĝis nun, 
sed certe ekzistas aliaj. Fakte 
nun, la Vikipedio en Esperanto 
havas pli ol 60 mil artikolojn kaj 


estas la 15-a plej granda lingvo 
en la projekto. Tio donas al 
Esperanto pli da respekto en la 
mondo ĝenerale, speciale inter 
aktivuloj de la projekto. Eĉ la 
ĉefprogramisto de la multlingva 
Vikipedio, Brion Vibber, estas 
esperantisto kaj partoprenis la 
E@l-seminarion en Bostono. 

Krom Vikipedio ekzistas diver- 
saj aliaj vikioj. Ĵus estis lanĉita 
VikiVojaĝo en Esperanto 
(www.wikitravel.org/eo), kiu 
estas turisma gvidlibro por la tuta 
mondo! Grupo de subtitolantoj 
uzas vikion por listigi, kiom da fil- 
moj oni tradukis en Esperanton 


(<http://esperantopanorama.net 
/subtitoloj/index.php?FilmListo>, 
nun 35). Ankaŭ tre furoras la 
Kantaro-Vikio <http://www. 
ikso.net/kantaro>, kiu havas tek- 
stojn de jam 650+ kantoj. 
Kompreneble, ankaŭ multaj orga- 
nizoj havas vikion - kiel UEA 
<www.tejo.org/uea>, TEJO 
<www.tejo.org/vikio>, kaj 
Esperanto@lnterreto <http:// 
vikio.ikso.net>. Ankaŭ firmaoj 
ofte uzas ilin por sia interna 
informejo. 

Mi nun prilaboras novan pro- 
jekton: VikiKreolo. Gi estas nova 
sintakso por redakti vikiojn, 
kvazaŭ Esperanto inter vikio-sin- 
taksoj. En la VikiSimpozio en 
Danio en 2006 mi gvidis labor- 


grupon konsistantan el vikipro- 
gramistoj (inkluzive de Vibber 
kaj la inventinto de vikioj, Ward 
Cunningham), kaj ili ellaboris 
novan sintakson, kiu estas intu- 
icia kaj facila. La ideo estas ne 
anstataŭigi ekzistantajn vikisin- 
taksojn, sed doni novan 
manieron por ke vizitantoj de 
nova vikiprogramo povu facile 
redakti ilin sen la devo lerni 
novan sintakson. VikiKreolo nun 
funkcias por la jenaj programoj: 
Oddmuse, MoinMoin, DokuWiki 
kaj TiddlyWiki. 

Do, mi esperas, ke vi ĝuos 
vian “vikivojaĝon” dum vi 
malkovros ĉi tiun novan 
teĥnologion! 


8 


tutmondiĝo. 


numero 215-216 (2006:5-6) 










Maarten Deprez, Belgio 


Ĉu estas iuj problemoj pro tut-mond-iĝo? 
Kompreneble, jes, kaj multaj. Al-iĝo de 
diversaj landoj kaj nacioj al tut-mondaj 
kun-ag-adoj estas malfacila, ĉar ĉiu lando 
havas siajn apartaĵojn. Inter-alie, multaj 
problemoj rilatas la komercon. Tamen, estas 
ankaŭ la ebloj forigi tiujn problemojn. 

Por multaj homoj tutmonda komerco alpor- 
tas malavantaĝojn. Tion volas ŝanĝi la just- 
komerca movado. La ideo aperis ĉirkaŭ 1950, 
kiam grupoj en Nord-Ameriko kaj Eŭropo 
komencis vendi aĵojn faritajn de malriĉaj 
homoj, fuĝintaj aŭ loĝantaj en aliaj landoj. 

En 1958, la unua justkomerca vendejo 
ekestis en Usono, kaj post fondiĝo de 
justkomercaj en-port-organizaĵoj en Britio 
kaj Nederlando en 1969 malfermiĝis la unua 
monda vendejo. En tiuj vendejoj, kie ĉefe 
laboras volontuloj, oni vendas produktaĵojn 
- komence manfaraĵojn, poste ankaŭ 
manĝaĵojn - faritajn de ekonomie malfortaj 
homoj plejparte en Azio, Afriko kaj Sud- 
Ameriko. La produktantoj ricevas interkon- 
sentitan, fojfoje antaŭpagatan prezon, kiu 
ebligas al ili digne vivi. Oni helpas ilin far- 
iĝi pli kleraj kaj sendependaj, plibonigi la 
produktaĵojn kaj produkti per medi-amikaj 
kaj daŭrigeblaj manieroj. La laboro okazas 
en sekuraj kaj sanigaj cirkonstancoj, kun 
egaleco inter viroj kaj inoj kaj sen malavan- 
taĝigi infanojn. 

Ekde 1988, kiam naskiĝis la etikedo Max 
Havelaar por kafo, justa komerco pli kaj pli 
videblas en aliaj lokoj. Nun FLO ( Fairtrade 
Labelling Organizations International - 
Justkomerca Etikediga Organizaĵo) kontro- 
las diversajn produktaĵojn. Krom propra 
komerco, la movado agas ankaŭ por tio ke la 
internaciaj komercaj reguloj estu pli bonaj 
por malriĉaj landoj. Oni faras tion ne pro 
kompatemo, sed pro respekto! 

En la jaro de sia 35-jara ekzisto la Belgia 
organizaĵo Oxfam wereldwinkels (mondoven- 
dejoj) organizis Afriko-tagon por studi 
komercon en kaj kun tiu mondoparto, kiu 
malriĉas kaj eĉ malriĉiĝas. Oni invitis spe- 
cialistojn pri internacia komerco, politikist- 
ojn kaj homojn kiuj laboras pri just-komercaj 
projektoj. Kompreneble dum tiu tago multo 
estis dirita; mi provos skribi nur pri kelkaj 
gravaj aferoj, kiel mi komprenis ilin. 

Granda parto de la komerco en Afriko sub 
Saharo konsistas el ter-kulturaj produktaĵoj 
kaj krudaj materialoj. Guste la prezoj de tiuj 
aĵoj multe malpliiĝis dum la lastaj jaroj, kaj 
la Afrikaj produktantoj malmulte povas 
influi tion. Usono kaj Eŭropa Unio subven- 
cias siajn terkulturistojn, tiel ke por la 
Afrikaj terkulturistoj malfacilas aŭ ne eblas 
konkuri kun la malaltaj prezoj de enportataj 
produktaĵoj, kaj tiom pli - por elporti siajn 
varojn. Dume oni instigas Afrikon liberigi 
sian komercon, tio estas, forigi la enportajn 
impostojn. Tamen libera komerco ne ekzis- 
tas, diris Jash Tandon, Uganda ekonomiisto, 
dum la studotago, tio estas preteksto por 
komerco, kiun EU kaj Usono volas kontroli. 



EU faras bonajn promesojn sed ofte ne 
plenumas ilin (ĉu pro kontraŭado de aliaj 
EU-aj reguloj?). 

Afriko pli multe partoprenas en la monda 
komerco ol ekzemple Usono (internacia 
komerco estas 50% de la malneta enlanda 
produkto en Afriko kontraŭ 10% en Usono). 
Estas multaj eksterlandaj investoj en 
Afrikon, sed malklaras, kion tio alportas por 
la afrikanoj. Multaj specialistoj opiias, ke 
Afriko mise partoprenas en mond-komerco; 
necesas ankoraŭ konstrui rimedojn por mem 
prilabori, do plivalorigi, siajn produktaĵojn 
kaj plivigligi la lokan komercon (tamen, en 
kelkaj lokoj militoj aŭ batalado malfaciligas 
la aferojn). Ekonomiisto Tandon esprimis la 
ideon, ke Afriko devas unue rompiĝi disde la 
monda komerco, kaj nur poste ĝi povos pli 
taŭge realiri ĝin, kvazaŭ rompita kaj 
malĝuste saniĝinta osto, kiun oni denove 
rompas. Oni donu al ĝi la necesan tempon 
kaj helpon. 

cirkonstanco - flanka okazo 

daŭrigebla - ne eluzanta la naturajn rimedojn 

digna - ĝusta, konvena al ies valoro 


etikedo 

i nfo r m 
signo sur 
produktaĵo 

fuĝi - forkuri pro danĝero 
imposto - mono pagenda 
al la ŝtato 

instigi - provi influi iun 
klera - kapabla, lerninta 
kompanio - komerca aŭ 
industria societo 
konkuri - provi ricevi pli 
bonan rezulton ol iu alia 
kruda - kiel la naturo produktis 
malavantaĝo - kio kaŭzas mal- 
bonon 

malneta enlanda produkto - suma valoro de pro- 
duktaĵoj en unu lando 
preteksto - ŝajna kialo por kaŝi la veron 
profito - gajno 

respekto - montrado de estimo 
sekura - sendanĝera 
subvencii - helpi per mono 
unio - unuiĝo de ŝtatoj 

volontulo - iu kiu laŭvole laboras sen ricevi 
monon por tio 


<http://www.ifat.org>, <http://www.european- 
fair-trade-association.org>, <http://www.wodd- 
shops.org>, <http://www.fairtrade.net> (angle) 


<Rete> 




numero 215-216 (2006:5-6) 


.tutmondiĝo. 











La Liberŝtata Projekto 




Steve Cobb, Usono/Rusio 


La Liberŝtata Projekto (LŜP) 
estas peno agiti 20 mil ŝatantojn 
de libereco por translokiĝo en la 
ŝtaton Nov-Hampŝiro, kie ili 
strebos krei socion, en kiu la 
plej grava rolo de la registaro 
estos la protektado de vivo, 
libereco kaj personaj havaĵoj. 
La filozofio, kiu gvidas la orga- 
nizantojn de la projekto, estas 
relative nova, ĝin eblas nomi 
simple “libertarianismo*”. 
Ekzistas kelkaj definoj de tiu 
filozofio, sed unu estas pli ofte 
uzata: vi havas la rajton uzi per- 
forton nur por defendi vin kaj 
viajn posedaĵojn. 

Vi povas supozi, ke libertari- 
anoj estas senesperaj, se ili pretas 
fari tiel kostan agon - translok- 
iĝon, kaj ili vere estas tiaj. La 
libereca filozofio ne estas popu- 
lara, ĉar ĝi rezignas perforton 
kiel rimedon por atingi la celojn. 
Libertarianismo permesas la 
uzon de perforto nur en unu 
situacio: la defendo de homaj 
rajtoj, strikte difinitaj. La plej- 
multo da homoj diras , ke ili kon- 
traŭas perforton, sed ili pretas 
akcepti ĝin en multaj lcazoj, ekz. 
kiam ĝi estas uzata “demokratie” 
de la registaro. Iuj homoj eĉ 
active serĉas la eblojn por uzi 
perforton por “plibonigo” de 
socio! La subtenantoj de la ŝtata 
kontrolado kredas, ke ekzistas 
multe da mirindaj, gravaj projelc- 
toj, por kies efektivigo bezonatas 


devigi la homojn partopreni. Ili 
kredas, ke ni devas limigi la 
liberon de homoj, ĉar alie ili 
povas malutili al si mem. Ili 
diras, ke ni devas forpreni 
monon de homoj, ĉar ili ne 
scipovas uzi ĝin saĝe, ekz. ili 
malbone klerigas siajn infanojn, 
ŝparas por sia maljuneco aŭ faras 
donacojn al filantropaj fondusoj. 

Libertarianoj havas alian 
opinion. Homoj havas la rajt- 
ojn, kaj certaj agoj povas neniel 
esti aplikataj al ili, eĉ kun bonaj 
intencoj kaj eĉ kun la subteno 
de la plejmulto. Libertarianoj 
kredas, ke ĉiu homa interago 
devas olcazi surbaze de 
ambaŭflanka konsento , eĉ se 
atingi ĝin estas malfacile. 
Libertarianoj kredas, ke oni ne 
rajtas perforte forpreni monon 
forme de impostoj por efektivi- 
gi la revojn de politikistoj - 
militojn, monumentojn, kosmo- 
ŝipojn kaj eĉ bonaĵojn por la 
malriĉularo, ĉar eĉ ordinaraj 
individuoj povas havi siajn 
revojn, kvankam malgrandajn 
kaj modestajn. Libertarianoj 
akceptas, ke liberaj homoj 
povas ja fari malbonan elekton, 
ekz. ili elektas manĝi, trinki aŭ 
fŭmi malsanigajn aĵojn. Sed lib- 
ertarianoj kredas, ke tio estas la 
prezo por plenkreskeco kaj 
libero, ke pli bone informitaj 
kaj pli liberaj homoj iĝos ankaŭ 
pli respondecaj. Kompreneble, 
la malfido de ŝtatistoj al ordi- 
naraj homoj postulas deman- 
don: se vi ne povas fidi homojn 
individue, kiel vi povas fidi ilin 
kolektive? Kaj kiel vi povas fidi 
politikistojn: ĉu ili ne estas 
elektitaj de homoj, kaj ĉu ili 
mem ne estas homoj? 


Libertarianoj kredas, ke grand- 
kvantaj kolektivoj kaj grandpo- 
vaj politikistoj estas daŭra 
minaco al homaj rajtoj. 

En la lando, en kiu la plejmul- 
to povas trudi sian volon al la 
malplimulto, mistraktita malpli- 
multo havas kelkajn eblojn: ĝi 
povas klopodi klerigi kaj kon- 
vinki la plejmulton; ĝi povas 
batali kontraŭ ĝi; ĝi povas elmi- 
gri aŭ ĝi povas migri kaj kon- 
centriĝi. Dum multaj jaroj liber- 
tarianoj penis persvadi la alipen- 
sulojn, sed kun malgranda 
sukceso. Registaro de Usono 
daŭre kreskas, kutime preze de 
libereco. Ekzemple, la “lando 
de la liberuloj” nun havas la plej 
altan procentaĵon de enpri- 
zonigitoj en la mondo! La 
Libertarianisma Partio estas la 
tria plej granda politika partio 
en Usono, sed pro la voĉdonsis- 
temoj uzataj en Usono ĝi pres- 
kaŭ neniam sukcesas. En la jaro 
2001, en senespero, grupo da 
libertarianoj decidis sekvi novan 
strategion: anstataŭ peni reformi 
tutan Usonon, landon de 300 
milionoj da homoj, ili translok- 
iĝos en unu ŝtaton kaj koncen- 
tros siajn fortojn tie. 

Malgraŭ la daŭra kresko de 
povo en Vaŝingtono, pli multe da 
povo en Usono ankoraŭ restas ĉe 
la individuaj kvindek ŝtatoj: ĉiu 
ŝtato havas sian propran konsti- 
tucion kaj ofte tre malsimilajn 
leĝojn. Per malgrandigo de siaj 
atendoj kaj elekto de malgranda 
teritorio, libertarianoj povus 
atingi veran reformon. Sed kiu 
ŝtato estos la ĝusta? Jason 
Sorens, aspiranto en la 
Universitato Yale [jejl], fondis la 
Liberŝtatan Projekton kiel inter- 


retan komunumon, kaj dum du 
jaroj la kreskanta membraro 
debatis interrete pri la demando 
“kiu ŝtato?”. Ĉiu havis diversajn 
kriteriojn, ekz. grandeco de la 
loĝantaro, loko sur la mapo de 
Usono, jam ekzistanta libereca 
etoso, klimato, havebleco de 
laborlokoj - almenaŭ cent kon- 
sideroj. Finfine la membraro 
voĉdonis, uzante la voĉdon- 
metodon Condorcet [kondorset] 
(t.e. voĉdonon laŭ ordo de 
preferoj), kaj gajnis Nov- 
Hampŝiro, ŝtato de la regiono 
Nova Anglio, kun 1,5 milionoj 
da loĝantoj. 

Laŭ la komencaj reguloj de la 
projekto, kiam oni aliĝas al la 
LŜP, oni promesas translokiĝi 
nur post kiam aliĝos 20 mil 
homoj. D-ro Sorens konserva- 
tive taksis la nombron de liber- 
tarianaj aktivistoj, bezonataj 
por efektivigo de la reformo, je 
20 mil, kaj la estraro supozis, ke 
homoj pretos translokiĝi nur se 
la sukceso estas garantiita. 
Fakte, ni ege mistaksis la 
bezonatan nombron kaj subtak- 
sis la entuziasmon kaj malpa- 
ciencon de la homoj, kiuj volas 
ŝanĝojn jam nun. Nun estas pli 
ol 7,3 mil partoprenantoj, sed 
pli ol cent jam translokiĝis, kaj 
novaj homoj venas ĉiusemajne! 

Kial homoj aliĝas al la LŜP? 
Ofte ili estas pasiaj pri unu 
aparta libero por si aŭ siaj famil- 
ioj. Kelkaj interesiĝas pri la 
rajto de sindefendo aŭ la rajto 
doni al siaj infanoj pli bonan 
klerigon ol tio, kio haveblas en 
la registaraj lernejoj. Kelkaj 
revas lanĉi sian propran firmaon 
kaj volas malpli altajn impost- 
ojn kaj malpli da kontrolado. 


10 


tutmondiĝo. 


numero 215-216 (2006:5-6) 
















Kelkaj serĉas la rajton geedziĝi 
libere, eĉ kun iu de la sama 
sekso. Aliaj deziras libere fiimi 
kanabon, ĉu pro plezuro ĉu pro 
medicinaj kialoj. Ĉiu individuo 
havas siajn individuajn esperojn 
kaj revojn. Sed la plej granda 
parto de la LŜP-partoprenantoj 
estimas liberecon kiel ĝeneralan 
principon. Ili volas montri al la 
mondo, ke libereco fimkcias. En 
Usono tio eble sonas amuze, sed 
la stato de aferoj en Usono ne 
estas tia, kia ĝi estis antaŭe. Nia 
konstitucio estas rompita kaj ne 
plu protektas la rajtojn lciel 
antaŭe. Libertarianoj adoras la 
usonan konstitucion kaj volas 
restarigi ĝin. 

Nov-Hampŝiro vere estas 
mirinda ŝtato. ĉi havas kvar 
sezonojn, ĉiu el kiuj allogas turis- 
tojn, aparte “foliajn turistoj”, lciuj 
venas por rigardi la nekredeblajn 
aŭtunajn kolorojn. La slogano de 
Nov-Hampŝiro estas “Vivi libera 
aŭ morti”, kaj ĝi ja estas unu el la 
plej liberaj ŝtatoj en Usono. Nov- 
Hampŝiro ne havas vend- kaj 
laŭenspezan impostojn, civitanoj 
havas la rajton porti pafilojn, kaj 
ĝi estas la sola ŝtato en Usono, 
kie plenkreskulo rajtas veturi sen 
gardrimeno. Nov-Hampŝiro estas 
unu el la plej sekuraj kaj plej 


prosperaj usonaj ŝtatoj, kaj ĝi 
ofte aperas en la unua loko en la 
listo “la plej bona usona ŝtato por 
loĝi”. Gia norda najbaro estas 
Kebekio, kaj sude troviĝas 
Masaĉuseco, do la granda urbo 
Bostono estas proksima. 

Ni esperas fari Nov- 
Hampŝiron eĉ pli bona. Historio 
subtenas libertarianismon: lan- 
doj kun registaroj pli similaj al 
la libertarianisma idealo estis 
multe pli pacaj kaj prosperaj; 
landoj, situantaj ĉe la mala 
ekstremo spertis stagnadon, 
korupton, militon kaj eĉ genoci- 
don. Libertarianoj foje diras, ke 
la ideala lando devas havi la 
neŭtralecon de Svislando, la 
personajn liberojn de 
Nederlando kaj la ekonomiajn 
liberojn de Honkongo. Ŝajnas 
ke, se ni havas tiom multe da 
datumoj, la problemo pri dezaj- 
nado de la plej bona politika sis- 
temo devus esti jam solvita, 
tamen la solvon kontraŭas la 
mallong-tempaj meminteresoj. 
Senlima nombro da parazitaj 
grupoj kun apartaj interesoj 
konsideras la registaron ne ilo 
de justeco, sed ilo por ilia pro- 
pra profito. 

Ni povas resumi la libertari- 
anisman vidpunkton jene: 


1. Homoj havas la rajton fari 
tion, kion ili volas, se tio ne 
tuŝas la rajtojn de la aliaj. 

2. Perforto estas permesata 
nur por defendi la rajtojn. 

3. La plej grava rolo de la 
registaro estas la defendo de la 
rajtoj. 

4. Havante la povon uzi per- 
forton, registaro mem fariĝas 
minaco al rajtoj, do politika 
povo devas esti limigita, mal- 
centralizita kaj kontrolebla. 

Usono antaŭe havis tian siste- 
mon, kaj la Liberŝtata Projekto 
ĝin restarigos, eĉ se komence nur 
en unu malgranda ŝtato. 


La aŭtoro de tiu ĉi artikolo estas 
vic-prezidanto de la Liberŝtata 
Projekto. 

* La vortoj "libertariano" kaj "liber- 
tarianismo" ne estas N.PIV-aj, tamen, 
por eviti konfuzon, ni uzis ĝuste tiun ĉi 
vortumon. Pli da informoj pri libertari- 
anismo kaj la Libertariana Partio tro- 
viĝas ĉe <http://eo.wikipedia.org/ 
wiki/libertarianismo> (Esperante), 
<http://www.lp.org> (la paĝo de la 
Libertariana Partio, angle). 

<Rete> 

Vi povas legi pli en Esperanto pri 
libertarianismo en la paĝaro de la 
Internacia Societo por Individua 
Libereco: <http://www.isil.org/ 

libereco> 


o 



: 


Steve Cobb (maldekstre) 
kaj Ken Schoolland 


Ken Schoolland, Usono 


Dum Jonatano staris kaj 
pripensis, kien iri poste, aliris 
lin fortika, gaja virino. Ŝi sen- 
hezite kaptis lian dekstran 
manon kaj komencis entuzi- 
asme skuegi ĝin. “Kiel vi far- 
tas? Hodiaŭ estas bona tago, 
ĉu ne?” - ŝi diris fulmrapi- 
dege, daŭre prilaborante lian 
manon per sia dika brako. “Mi 
estas Sinjorino Bess Tweed*, 
via amikema kvartal-reprezen- 
tanto en la Konsilio de Lordoj, 
kaj mi estus pli ol danka ricevi 


Vendopovo 


vian kontribuon kaj voĉdonon 
por mia reelekto - vi ja kom- 
prenas, tio estas prema situa- 
cio por nia bona komunumo”. 

“Ĉu vere?” - demandis 
Jonatano. La rapideco kaj 
forto de ŝia parolo puŝis lin 
reen je unu paŝo. Li neniam 
antaŭe renkontis homon, kiu 
povus diri tiom da vortoj per 
unu spiro. 

“Ho jes, - daŭrigis Sinjorino 
Tvveed, preskaŭ sen aŭskulti 
lian respondon, - kaj mi ankaŭ 
pretas bone pagi al vi, ho jes, 
mi pretas pagi al vi, vi eĉ ne 
povas imagi pli bonan nego- 
con, kio pri tio?” 

“Pagi al mi por kontribuo 
kaj voĉdono?” - demandis 
Jonatano konsternite. 

“Nu certe, mi ne povas doni 
al vi kontantan monon - tio 
estus kontraŭleĝaĵo, subaĉeto 
- ho, diru nenion pli, diru 
nenion pli”, - diris Sinjorino 


Tvveed, ruze palpebrumante al 
li kaj puŝante liajn ripojn per 
sia kubuto. Ŝi daŭrigis: “Sed 
mi povas doni al vi ion sambo- 
nan kiel mono, kaj ankaŭ valo- 
ran multoble pli ol la sumo de 
via kontribuo al mi. Estas 
same facile, kiel lanĉi pumpi- 
lon. Kelkaj paperoj en mia 
mano jam nun kaj fontano da 
bonaĵoj poste. Jen kion mi 
faros, kio pri tio?” 

“Tio estus bona”, - 

respondis Jonatano, kiu 
rimarkis, ke ŝi ĉiukaze ne 

aŭskultas lin. 

“Kio estas via profesio? Mi 
povas aranĝi helpon - prunte- 
donojn aŭ licencojn aŭ sub- 
venciojn aŭ impost-malaltig- 
ojn. Mi povas detrui viajn 
konkurantojn per reguloj kaj 

reguligoj kaj inspektado kaj 

monpunoj. Do, vi vidas, neniu 
investo en la mondo pli bonas 
ol investo en bone lokitan poli- 


tikiston. Eble vi deziras novan 
vojon aŭ parkon en via 
ĉirkaŭaĵo aŭ eble pli grandan 
domon aŭ...” 

“Atendu, - kriis Jonatano, 
penante haltigi la torenton de 
ŝiaj vortoj. - Kiel vi povas 
doni al mi pli multe ol mi 
donas al vi? Ĉu vi estas tiel 
riĉa aŭ malavara? 

“Mi riĉa? Ho ne, ĉielo kaj 
tero, ne, - repafis Sinjorino 
Tweed. - Mi tute ne estas riĉa, 
mi ne dirus tion. Malavara? 
Eblas diri tiel, sed mi ja ne 
intencas pagi tion el mia pro- 
pra poŝo. Nu certe, mi respon- 
decas pri la oficiala trezorejo. 
Kaj, verdire, mi ja povas esti 
malavara pri tiuj ĉi fondusoj, 
por ĝustaj homoj”. Ŝi rikanis, 
dufoje palpebrumis kaj denove 
puŝetis liajn ripojn: “Ho, diru 
nenion pli, diru nenion pli”. 

Jonatano daŭre ne kompre- 
nis, kion ŝi celis: “Sed se vi 
aĉetas mian kontribuon kaj 
mian voĉon, ĉu tio ne estas 
simple speco de, nu, la sama 




numero 215-216 (2006:5-6) 


.tutmondiĝo. 




















mrn 


- 




afero kiel 
subaĉeto?” 

S i n j o r i n o 
Tweed rigardis 
lin ruze. “Mi 
diros al vi 
rekte, mia kara 
amiko”, - ŝi 
metis sian 
brakon ĉirkaŭ 
lian ŝultron kaj malkomforte 
tiris al si. - Tio estas subaĉeto. 
Sed estas tute laŭleĝe, kiam 
politikisto uzas monon de aliaj 
homoj, ne sian propran. Tute 
same, estas kontraŭleĝe se vi 
donos al mi monon por speci- 
faj komplezoj, krom se vi 
nomas tion “kampanja kon- 
tribuo”. Tiam ĉio estas bona. 
Vi povas aĉeti centon da 
ekzempleroj de miaj 
memuaroj kaj ne legi eĉ unu. 
Ĉu vi sentas vin malkomforte 
donante kontantan monon 
rekte al mi? Simple petu vian 
amikon aŭ parencon aŭ kole- 
gon doni pruntaĵon, akciojn aŭ 
bonaĵojn por mi aŭ mia 
familio - nun aŭ poste”. Ŝi 
haltis atendante: “Ĉu nun vi 
komprenas?” 

Jonatano skuetis la kapon: 
“Mi tute ne vidas la diferen- 
con. Mi celas, ke subaĉeto de 
homoj por iliaj voĉoj kaj kom- 
plezoj estas ĉiukaze subaĉeto, 
ne gravas, kiuj ili estas kaj kies 
monon oni uzas. La algluita 
etikedo ne gravas, se la faro 
estas la sama”. Sinjorino 
Tweed indulge ridetis: “Mia 
kara, kara amiko, vi devas esti 
pli fleksebla. Etikedo estas 
ĉio”. Per sia libera mano ŝi 
ĝentile prenis lian mentonon 
kaj turnis la vizaĝon de 
Jonatano flanken: “Kio estas 


via nomo? Ĉu vi scias, ke vi 
havas belan profilon? Vi povus 
havi sukceson, se vi kandi- 
datiĝus por publika ofico. Se vi 
estas fleksebla, mi certas ke mi 
povus trovi por vi bonan 
postenon en mia buroo post la 
reelekto. Aŭ ĉu vi volas ion 
alian?” 

Jonatano 
skuis la kapon 
kaj provis 
liberiĝi de ŝia 
mano. “Kion 
vi ricevas per 
disdonado de 
la impost- 
mono? Ĉu vi 
povas konservi 
la monon, 
kiun oni donis 
al vi kiel kon- 
tribuojn?” 

“Ho, io el ĝi 
utilas por miaj 
elspezoj, kaj 
mi ankaŭ promesis al mi ama- 
son post la emeritiĝo, sed plej- 
parte la mono aĉetas por mi 
rekonon aŭ konfidon aŭ popu- 
larecon aŭ amon aŭ admiron 
aŭ lokon en la historio. Ĉio ĉi 
- por mi kaj mia idaro, - 
Sinjorino Tweed subridetis. - 
Voĉoj estas povo, kaj estas 
nenio kion mi ĝuas pli ol 
influo sur la vivon, liberon kaj 
posedaĵojn de ĉiuj homoj sur 
tiu ĉi insulo. Ĉu vi povas 
imagi, kiom da homoj venas al 
mi - al mi - por grandaj kaj 
etaj komplezoj? Ĉiu imposto 
kaj reguligo prezentas la oka- 
zon ke iu ricevu de mi spe- 
cialan esceptokazon. Ĉiu 
problemo, granda aŭ eta, 
donas al mi pli da influo. Mi 
premias kiun ajn mi volas per 
senpagaj tagmanĝoj kaj senpa- 
ga transportado. Ekde kiam mi 
estis infano mi revis pri tia 
graveco. Ankaŭ vi povas dividi 
la gloron”. 

Jonatano provis liberigi la 
manon, sed Sinjorino Tweed 
firme tenis ĝin. “Certe, - diris 
Jonatano, - vi kaj viaj 
geamikoj havas multon, sed ĉu 
aliaj homoj ne malĝojiĝas, 
kiam vi uzas ilian monon por 
aĉeti iliajn voĉojn, komplezojn 
kaj povon?” 

“Certe, - ŝi diris, fiere 


suprenigante sian dikan 
duoblan mentonon. - Kaj mi 
scias iliajn zorgojn. Pro tio mi 
antaŭenigas reformon”. 
Finfine liberiginte la manon 
de Jonatano, Sinjorino Tweed 
ŝovis supren en la aeron sian 
grandan, ornamitan pugnon. 
“Dum multaj jaroj mi skizis 
novajn regulojn por elpreni 
monon el politiko. Kaj mi 
akiris pluregajn voĉojn per la 
promesoj de reformo, - ŝi 
haltis por ridetaĉi kaj poste 
daŭrigis. - Bonŝance por mi, 
mi ĉiam scias la manieron 
trakti miajn regulojn, dum 
kaŝiĝas en ili valoraj vendeblaj 
komplezoj”. Ŝi palpebrumis 
kaj denove kubutpuŝetis 
Jonatanon: “Ĉu vi min kom- 
prenas, ĉu vi komprenas?” 

Sinjorino Tweed kritike 
rigardis Jonatanon, ekza- 
menante liajn ĉifonojn. 
“Neniu pagas al vi ion por 
komplezoj, ĉar vi, almenaŭ 
nun, havas neniujn komplez- 
ojn por vendi. Ĉu vi ne vidas? 
Sed kun via senartifika aspek- 
to - kaj ĝusta subteno fare de 
mi, vi povus iri tre longan dis- 
tancon. Hmmm... novaj 
vestaĵoj, luksaj ŝuoj, stila 
hararanĝo kaj konvena 
fianĉino. Jes, mi tutcerte 
povus triobligi la komencantan 
voĉdonkvanton por vi. Tiam, 
post deko aŭ dudeko da jaroj 
de zorga gvidado, ne plu estos 
iuj ajn limigoj al viaj ebloj. 
Vizitu min en la Palaco de 
Lordoj, kaj mi vidos, kion mi 
povas fari”. Sinjorino Tweed 
rimarkis grupon de laboristoj, 
kiuj kolektiĝis trans la strato, 
senespere rigardante la fermi- 
tan fabrikon. Ŝi subite perdis 
intereson pri Jonatano kaj 
rapide formarŝis, serĉante 
freŝan predon. 

“Elspezi monon de aliaj 
homoj ŝajnas esti problema 
afero”, - murmuris Jonatano. 

Kun la oreloj agorditaj al 
ajna sono de malkonsento, 
Sinjorino Tweed haltis kaj 
rapide turnis sin: “Ĉu vi ĵus 
diris ‘problemo’? Ha. Vere, tio 
estas kvazaŭ forpreni bom- 
bonon for de bebo. Tion, kion 
la homoj ne donas al mi 
devige, mi prunteprenas de ili. 


Vidu, mi estos jam antaŭlonge 
foririnta kaj ame rememorata, 
kiam iliaj ankoraŭ nenaskitaj 
beboj ricevos la fakturon. Kiu 
estas via nomo, knabo?” 

“Aa, Jonatano Gullible, sin- 
jorino”. 

La vizaĝo de Sinjorino 
Tweed fariĝis akra kaj malvar- 
ma: “Mi memoros vin, 
Jonatano Gullible. Se vi ne 
estas kun mi, vi estas kontraŭ 
mi. Mi premias miajn 
geamikojn kaj punas 
malamikojn. Vi ne povas stari 
meze, ĉu vi komprenas? Ĉi tio 
estas prema situacio por nia 
bona komunumo. Diru nenion 
pli”. Ene de sekundo ŝia viza- 
ĝo denove lumis per larĝa, 
brila rideto. Ŝi malaperis sur 
la strato. 

Tio ĉi estas elĉerpaĵo el la libro “La 
Aventuroj de Jonatano Gullible. 
Libermerkata Odiseado”, de Ken 
Schoolland, Usono (trad. el la angla 
Ĵ. Amis), eldonita de Impeto 
(Moskvo, 2006). La libro (en 
Esperanto) aĉeteblas de la libroser- 
voj de UEA, ELNA kaj aliaj libroser- 
voj (detalaj informoj - ĉe 
<http://www.isil.org/eo>. Tiu ĉi lib- 
ertariana libro estas tradukita en 
pli ol 35 lingvojn. Vd. detalojn ĉe 
<http://www.jonathangullible.com/ 
languages.htm> 

* Bess Tweed [tŭid] - aludo al Boss 
Tweed (ĉefo Tweed), usona politik- 
isto, estro de la novjorka politika 
maŝino dum la plej korupta periodo 
en la 19-a j.c. 





numero 215-216 (2006:5-6) 


-tutmondiĝo- 













Slovakio fariĝis 


Indiano, Rusio; Igor Chyra, 
Slovakio 

“Arto kaj aktiveco” estis la 
temo de Ekotopio 2006 - inter- 
nacia ĉiujara kunveno por 
“verda” junularo: bonega eblo 
samtempe havi ripozadon, 
aktivadon kaj trovi novajn 
samideanojn, geamikojn, 
rimedojn por sekvaj projek- 
toj. Tia tendaro povus esti per- 
fekta se ne mankus en ĝi 
Esperanta parolado. Por ŝanĝi 
tiun situacion mi venis al 
Zajeĵovo - vilaĝo en Slovakio, 
kie okazis Ekotopio. Kaj la 
evento, plena je diversaj pro- 
grameroj, pliriĉiĝis ankaŭ per 
esperantaĵoj: prezentado, 

reklamado, parolado ktp... 

lomete pri la historio de 
Ekotopio 

Komence Ekotopio-tendaro 
aperis en Germanio, ĝi iĝis 
ĉiujara kaj nun ĝi okazas regule 
diverslande. Poste oni organizis 
Ekotopio-bicikladon, kiu 
komenciĝas de iu malproksima 
al la tendaro loko de Eŭropo kaj 
daŭras dum unu-du monatoj. 
Ambaŭ projektoj - la tendaro 
kaj la biciklado - ekzistas jam 
preskaŭ 20 jarojn. Ili estas orga- 
nizataj kun helpo de EYFA 
(European Youth For Action) - 
Eŭropa Junularo por Agado, kiu 
de la pleja komenco okupiĝas 
pri ili. Ekotopio estas loko, kie 


renkontiĝas centoj da homoj, 
kiuj interesiĝas pri ekologiaj kaj 
sociaj problemoj. 

La ideo de Ekotopio estas sim- 
pla kaj natura. Ekotopio estas fes- 
tivalo de daŭripovaj alternativoj, 
en kiu partoprenas homoj de la 
tuta Eŭropo kaj eĉ la mondo. 
Ekotopio estas ne nur feria etos- 
tendaro, ĝi estas spaco por aktiv- 
eco, lernado kaj memlernado kun 
laboro kaj amuzo. Tendaro estas 
bazita sur la reciproka helpo kaj 
toleremo. Ĝi ne havas lokon por 
ksenofobio kaj drogkonsumado. 
Ekotopio estas sukcesa provo fari 
funkciantan modelon kaj prak- 
tikan ekzemplon de memorgani- 
zata komunumo. 

Grava afero en la tendaro 
estas la principoj de decidfara- 
do. Ĉiuj decidoj rilataj al la 
ĉiutaga vivo kaj strategiaj aferoj 
estas farataj dum Matena 
Rondo. Estas uzata la ĝenerala 
konsento - sistemo de decidado, 
kiam ĉiuj jesas. En Ekotopio 
estas uzata alternativa monsiste- 
mo nomata “ ecorates ” [eko- 
rejts]: ekotarifo. Ĝi estas bazita 
sur la vivnormoj kaj enspezoj de 
homoj: tio signifas, ke dum 
Ekotopio vi pagas la saman pre- 
zon por manĝado ktp., kiun vi 
pagus en via lando. 

Ekotopio subtenas kaj uzas la 
principojn de amikeco al 
naturmedio: recikligo de 

rubaĵoj, vegetarana kaj vegana 
kuirado, uzado de alternativ- 


fonta energio ktp... La tendarejo 
havas lokon por tendoj, komuna 
kuirejo, improvizitaj duŝejoj kaj 
kompostaj necesejoj. Ĉiuj aktive 
partoprenas en la ĉiutaga vivo 
de la tendaro kaj kreado de la 
programo. La programo konsis- 
tas el diskutoj, praktikaj kaj teo- 
riaj kreivaj metiejoj kaj ankaŭ 
spektakloj. 

Laŭ niaj impresoj kaj scioj, 
Ekotopiaj eventoj aspektas 
sufiĉe simile al la Esperanto- 
aranĝoj. Se diri tre mallonge, la 
ideo de Ekotopio estas konstrui 
kaj uzi komunumon, en kiu 
regas egaleco kaj amikeco ktp. 
Kaj dum Esperantaj renkontiĝoj 
ni fakte faras la samon. Malgraŭ 
multaj malfaciloj por realigi 
niajn idealojn, ni ĉiuj daŭrigas la 


junularo 

pli verda kaj eĉ stela 

laboron kaj esperas. Jen kial mi 
nomas la partoprenantojn de 
ambaŭ projektoj “samideanoj”. 

Ekotopio 2006 

Ĝi unuafoje okazis en Slovakio 
kaj daŭris pli ol du semajnojn de 
la komenco ĝis la 20-a de 
aŭgusto en parto de la vilaĝo 
Plieŝovce Zaje^ova proksime al 
la urbo Zvolen. La ĉef-temo de la 
ĉi-jara aranĝo estis “Arto kaj 
aktiveco”. La ligita projekto - 
“Karavano de arto kaj aktiveco” 
- komenciĝis pli frue ol la tend- 
aro. Komence la karavano parto- 
prenis en Eŭropa socia forumo 
en Grekio kaj havis sian finhalte- 
jon en nia tendaro. Ĝi estas inter- 
nacia translima projekto de 
EYFA. Praktikaj kreiv-metiejoj 
de la karavano estis dediĉitaj al 
sambo, kreado de kostumoj, 
irado per stilzoj, strata teatro, 
klaŭnaj spektakloj ktp. 
Aktivisma arto traktas problem- 
ajn sociajn temojn per nova 
metodo. Ĝi klopodas kontribui al 
ŝanĝo de la mondo per kreiveco, 
instigado kaj malfermiteco. Alia 
grava parto de la projekto estis la 
bicikla veturado. Ĉi-jare ĝi 
komenciĝis la 18-an de junio en 
Litovio, trairis Pollandon kaj 
Slovakion, kie ĝi restis por du 
semajnoj en Ekotopio. Poste ĝi 
daŭris en Hungario, Slovenio kaj 
Kroatio. La bicikla karavano 
dum siaj haltoj vizitis diversajn 
ekologiajn kaj homrajtajn 





numero 215-216 (2006:5-6) 


.tutmondiĝo _I 









movadojn, helpis al ili turni aten- 
ton al certaj problemoj kaj subte- 
nis iliajn sociajn kampanjojn. Tia 
biciklado finiĝis la 22-an de sep- 
tembro per la internacia kon- 
traŭaŭta festo “Senaŭta tago”. 

Ĉu lingvaj problemoj? 

Same kiel dum ordinaraj inter- 
naciaj kunvenoj, preskaŭ la plej 
grava problemo de Ekotopio estis 
la problemo de komunikado. Se 
vi ne scipovas la anglan bone, vi 
ne povas babili, bone kompreni, 
vi estas eligita el normala aktiva 
vivo de la tendaro. Eĉ se vi havas 
bonajn amikojn, kiuj pretas ĉiam 
traduki ĉion por vi, tutegale ili 
certe ne povas esti kun vi senfine. 


Mi jam la trian fojon partopre- 
nis la Ekotopio-tendaron kaj mi 
ĉiam reklamis Esperanton. 
Somere 2004, kiam mi partopre- 
nis en biciklado kaj tendaro, mi 
havis la eblon prezenti 
Esperanton, rakonti pri ĝi kaj eĉ 
organizi la instruadon. Tiam par- 
toprenis ĉirkaŭ dek homoj. De 
tendaro al tendaro mi regule 
faris programerojn, rilatajn al 
Esperanto. Ekzemple: simpla 
rakonto pri historio de la lingvo, 
interesaj faktoj pri lingvoj ĝen- 
erale, pri “verda lingvo” speciale 
kaj ĝiaj pozitivaj flankoj. 
Interalie, la homoj scias pri 
Esperanto preskaŭ nenion! Mi 
kun granda miro rimarkis, ke eĉ 


eksterlandanoj (pri rusianoj ĉio 
klaras), kiuj estas sufiĉe aktivaj, 
spertaj kaj certe saĝaj, tre mal- 
multe scias pri Esperanto. La 
“argumento”, ke “ĝi estas morta 
lingvo” estis tre populara... De 
alia flanko, mi devas diri, ke se 
homoj tamen komencis diskuti 
kun mi pri Esperanto kaj lingvaj 
problemoj, plejofte ili estis kon- 
vinkitaj kaj multaj promesis 
eklerni “tiun bonan lingvon”. 
Tiukaze mi ĉiam donis la 
adreson de “Lernu”. 

Kiajn konkludojn mi diru? 
Tutmondiĝo kaj Esperanto estas 
tre forte interligitaj, kaj oni 
povas klare montri tiujn ligojn al 
sociaj aktivuloj - potencialaj 


esperantistoj. Tiel tiaj homoj 
esperantistiĝos tre rapide. 

Kiel partopreni en 
Ekotopio? 

Tre facile - vi devas nur voli. 
Kaj se vi volas renkontiĝi kun 
multaj interesaj homoj de la tuta 
Eŭropo por dividi siajn opiniojn, 
spertojn, lerni ion novan, akiri 
inspiron kaj aktive eniri en 
vivprocezon de la komunumo, ĉi 
tiu taŭga loko estas por vi! 
Partopreni povas ĉiu, kiu respek- 
tas Ekotopiajn principojn kaj 
volas ŝanĝi ion - en persona vivo 
aŭ en la mondo. Gis la revido en 
Ekotopio-2007 en Portugalio! 


Projekto Gutenbergo: 

La plej malnova cifereca biblioteko, kun pli ol 19 mil titoloj! 



Projekto Gutenbergo kaj Kreiva 
Komunumo estas unuj el multegaj 
bonegaj kaj tre perspektivaj interretaj 
iniciatoj, en kiuj ankaŭ Esperanto 
ludas gravan rolon. En la numero pri 
Tutmondiĝo ni ne povis maltrafi la oka- 
zon rakonti pri Projekto Gutenbergo, 
kaj Roberto Read - aktiva usona esper- 
antisto, doktoro kaj komputilemulo - 
afable konsentis prezenti la projekton 
al KoNTAKTO-\eg?into\. 

- Kio estas Projekto Gutenbergo kaj kio 
estas Kreiva Komunumo? Ĉu ili estas 
interligitaj? 

- La vortoj “kreiva komunumo”, aŭ miaj 
nunaj preferataj - “publika liberverkaro”, 
signifas publike uzeblan aron da verkoj, 
artaĵoj, softvaro kaj ideoj ĝenerale. Sed 
“publika liberverkaro” ankaŭ esprimas la 


ideon, ke tiu libere havebla aro vere riĉigas 
la homaron kaj ke ni kreskigu ĝin. La enha- 
vo de la publika liberverkaro estas diversa, 
kaj la diverseco kreskas. Libroj kaj literaturo 
ĝenerale estas unu el la plej gravaj kaj utilaj 
kategorioj. Projekto Gutenbergo* (PG) estas 
esprimo de tiu ĉi ideo por libroj. Pli 
konkrete, ĝi estas retpaĝaro, de kiu oni 
povas elŝuti 19 mil senpagajn kaj libere uze- 
blajn librojn. Iu ajn kun retumilo povas fari 
tion ĉe <http://www.gutenberg.org>. 

- Rakontu ĝenerale pri la strukturo de la 
projekto: mi legis, ke la “supro” (direktoroj 
ktp.) preskaŭ ne havas influon sur la 
laboron de la “subo”. Ĉu vere? 

- Fakte, la “supro” kaj la kreinto de PG, 
Michael [majkl] Hart, aktive gvidas ĝin, kaj 
nome li bonvenigis Esperanton per 
retmesaĝo rekte al mi. Sed vi pravas, ke li 
kaj malgranda skipo ne faras la plejparton 
de la laboro. Ilia ĉefa rolo nun estas aprobi 
librojn kaj certigi, ke eldono per PG estas 
taŭga laŭ la leĝoj de Usono. Ĉi tio estas 
grava afero, ĉar ĝi garantias al ĉiuj, kiuj 
deziras uzi la librojn, ke ili rajtas fari tion, 
sen la timo de jura proceso, ekzemple. 

- Kiun konkretan laboron faras vi kaj 
aliaj partoprenantoj de la projekto? Kiel 
oni certigas senerarecon de libroj en PG? 

- La konkreta laboro farata de miloj da 
volontuloj estas prepari librojn por elektron- 
ika eldono. Estas tri bezonoj: akiri elektron- 
ikan tekston, aranĝi ĝin laŭ la reguloj de PG 
kaj pruvi al PG, ke ne estas posedanto de 
kopirajto, kiu malpermesas la eldonon. Por 
la lasta punkto estas du ebloj: montri, ke la 
kopirajto estas sufiĉe malnova (t.e. ke la 
libro estis eldonita antaŭ 1923, laŭ la nuna 
leĝo de Usono), aŭ prezenti subskribitan 


leteron de la posedanto de kopirajto, kiu 
donacas la verkon al la publiko. Por enretigi 
malnovan verkon, oni kutime devas skani la 
libron, “rekoni” la tekston kaj provlegi ĝin: 
tion faras Distribuitaj Provlegistoj de PG 
<http://www.pgdp.net>. Sed por pli moder- 
na verko, kiu plejparte haveblas ankaŭ en 
elektronika versio, oni devas kontakti la 
aŭtoron kaj peti la permeson. PG zorge kon- 
trolas formaton, do, se oni laboras pri mod- 
erna elektronika libro, oni devas kontroli la 
formaton, sed supozeble la tekstoj estas 
sufiĉe seneraraj dekomence. 

- Ĉu oni rajtas reprodukti en ajna formo 
librojn, aperintajn en PG, eĉ por profitaj 
celoj? 

- Jes, libroj, kiuj aperis en PG (krom mal- 
multaj esceptoj), estas tute uzeblaj por kiu 
ajn celo, eĉ por profiti. Ekzemple, oni povas 
krei filmon laŭ scenaro, kiun oni prenas 
rekte de teksto de libro en PG, kaj vendi ĝin, 
se oni tion deziras, kontraŭ milionoj. Eble 
pli facilas presi libron kun enhavo el PG - 
tiel oni devas pagi al neniu, kaj oni ja povas 
profiti (bondezirojn pri tio!). Oni povas krei 
ankaŭ tradukon de PG-teksto sen timo, ke 
oni procesos kontraŭ vi. 

- Ĉu estas io komuna inter PG kaj 
eLibrejo? Ĉu iuj libroj de eLibrejo aperas 
en PG kaj inverse? 

- Franko Luin kaj la kontribuintoj al 
eLibrejo faris bonegan ekzemplon de libera 
publikverkado, kiu celas la samon kiel PG. 
Mi fakte ne tute komprenas la kopirajtan 
situacion de eLibrejo. Teorie, multaj libroj 
de eLibrejo estos publikigeblaj ankaŭ ĉe PG, 
kun la permeso de la kopirajt-posedanto. Mi 
certe invitas eLibrejon kunlabori kun PG: 
same kiel ĉiuj, eLibrejo rajtas uzi la 17 




numero 215-216 (2006:5-6) 


-tutmondiĝo- 















Esperantajn librojn, kiuj nun estas en PG. 
Libroj en ambaŭ paĝaroj disvastigas 
Esperanton pli bone ol libroj en nur unu, kaj 
PG estas tre bone videbla aparte al neesper- 
antistoj. 

- Ĉu enmetado de libroj en la interreton 
ne gvidus al tio 9 ke onine plu aĉetus paper- 
ajn librojn? Tia estas la situaciopri muziko 
- ja senpaga apero de E-muziko en la inter- 
reto nun kaŭzas grandajn problemojn al 
Vinilkosmo, kiu pro tio perdas klientojn 
kaj monon, kaj do se tio 
daŭrus, Vinilkosmo ne 
povus reinvesti en la 
produktadon de E- 
muziko ... 

- Jes - kaj ne. Papera 
libro restas luksa, facile 
legebla, bela amiko. Mi 
neniam preferas legi lon- 
gan romanon sur ekrano. 

Mi rajtas elprinti libron 
de PG, sed ofte tio kostas 
pli, malŝparas paperon 
kaj estas maloportuna. 

Persone, mi uzas PG-on por foliumi librojn, 
kiujn mi poste aĉetos. Tamen, mi ne pensas, 
ke ĉiu aŭtoro devas donaci siajn verkojn al 
PG. Se vi posedas kopirajtojn, kiu donos al vi 
enspezon, bonvolu enspezi! Tamen, estas 
Esperantaj libroj, kiujn la aŭtoro aŭ tradukin- 
to kreis pro amo al famo, aŭ al la Movado, aŭ 
al la libro mem. Ekzemple, Edwin Grobe 
tradukis multajn rakontojn, kaj neniam 
atendis monon. Li donacis ilin al PG, kaj nun 
oni povas legi ses liajn rakontojn per PG. Oni 
ankaŭ povas aĉeti ilin. Kreintoj deziras, ke 
oni ĝuu ilian kreaĵon. Oni ankaŭ deziras 
enspezon; sed iam libro atingos la finon de 
sia enspezanta vivo. Post tio, aŭtoro povas 
pensi: ĉu ĝi estos legota per PG senprofite, aŭ 
ĉu ĝi estos perdita en la mondo senprofite - 
kion mi preferas? 

Mi ĵus aŭdis, ke s-ro Donald Broadribb 
donacos al la mondo siajn tradukojn de la 
“Oz”-libroj! Ĉi tiu grandega donaco donos al 
li grandegan “enspezon” de honoro, se ne 



■ RhL I'bciiU-k 





Brp*vH l3y Esptruiilf 

JUdho itSDlEflJTTJIilfliiaflEiiSTEViSrr! 
Dfcc A A £ E L Z ff B1 i £ L H tl £ 19 L £ XI £ 11X i 4 

ŭdŭ M toŭfc* ifljs l-r' \ EĉorJi rnziM 


-±d-. ■ io Ŭka 


Cmlm Cath I 
>LEi 


mono. Aldone, estas 
aŭtoroj, ekzemple 
Cory Doctorow kaj 
Eric Raymond, kiuj 
trovas, ke senpaga 
haveblo de iliaj libroj 
tute ne malprofitigas 
ilin. 

- Kiaj ĝenroj, 
aŭtoroj, landoj estas 
plej bone reprezentitaj en PG? Kiu fakte 
elektas librojn por interretigi? 

- Iu ajn povas elekti librojn, pri kio ajn, kaj 
elspezi iom da tempo por enretigi ĝin. Estas 
granda diverseco de libroj: la plejparto estas 
en la angla lingvo, sed estas centoj da libroj 
ankaŭ en aliaj lingvoj. Pro la usona leĝo, la 
plejparto de la libroj estas malnovaj, klasikaj 
libroj, eldonitaj antaŭ 1923. Estas ankaŭ fik- 
ciaj kaj teknikaj libroj. Estas multaj manli- 
broj de la ĝenro “Kiel fari...”. Estas klasikaj 
libroj en la latina kaj antikvaj anglaj libroj. 

- Kiel homoj, kiuj ekinteresiĝis, povas 
partopreni en la projekto? 

- Ĉiu rajtas skribi mesaĝon al PG aŭ 
Distribuitaj Provlegistoj de PG kaj lerni, kiel 
helpi. Mi estas nur reklamanto, sed se vi 
interesiĝas, bv. kontakti min ĉe 
<read@robertlread.net>. Uzi la sistemon de 
distribuitaj provlegistoj estas la plej facila 
metodo por helpi, sed ni ĉiam rapide finas la 
provlegadon de la libroj. Fakte, ni havas 


problemon: manko de materialo por provle- 
gi. Niaj du bezonoj nun estas akiri novajn 
librojn (kaj ni tre deziras ion, kio ne devenas 
de la angla lingvo), kaj inviti homojn, kiuj 
pretas lerni kiel aranĝi librojn laŭ la reguloj 
de PG (kio estas sufiĉe facila por kom- 
putilemuloj). Oni devas kompreni, ke 
Esperantaj libroj en PG estas videblaj al la 
tuta mondo, kaj, same kiel la Esperanta 
Vikipedio, ili montras al la mondo nian 
fortecon. Baldaŭ, eble en 2007, ni havos 50 
Esperantajn librojn en PG, kaj Esperanto 
eniros la liston de aliaj popularaj lingvoj tie. 
Oni povas imagi 500 librojn; fakte, per 
traduko de libroj el multaj landoj, mi povas 
imagi, ke ni havos milojn da libroj en PG 
dum mia vivo. Mi honeste kredas, ke ĉiu 
Esperanta libro en PG estas porĉiama dona- 
co al la mondo, kaj argumento ke oni devas 
lerni Esperanton! 

* Johannes Gensfleisch zur Laden zum 
Gutenberg (inter 1395 kaj 1405 - 1468) 
- germana metalfaristo kaj inventisto, 
famiĝis pro siaj kontribuaĵoj al la teĥnolo- 
gio de presarto. Tradicie oni nomas lin la 
inventisto de apartaj tipoj, kio estis gran- 
da avantaĝo super la bloktipa presado 
uzata en Eŭropo tiam (laŭ Vikipedio). 


Por ŝatantoj de sudoko 


Dmitrij Cibulevskij, 
Ukrainio 

Bonvolu plenigi liberajn 
ĉelojn per ciferoj de 1 ĝis 9, 
tiel ke en ĉiu linio, en ĉiu 
kolumno kaj eĉ en ĉiu el 9 
kvadratoj (3 x 3) ne ripetiĝu 
eĉ unu cifero. 

Respondoj troviĝas sur p. 31. 




4 

OO 


1 


5 



2 



9 


3 



1 


5 

3 



9 



7 


2 



5 



3 


OO 




7 

4 

2 





6 

2 



7 

8 


4 

1 


5 



6 


2 




6 

4 

5 






1 


9 





7 


6 





9 

1 




9 

6 

7 



5 

9 




4 



2 



9 




2 

1 

6 

4 


3 

1 






8 


7 


8 


1 


5 





3 



6 

8 


1 


5 

2 


9 

3 



3 

8 


4 

7 








numero 215-216 (2006:5-6) 


.tutmondiĝo _I 
























































Agendo 21: 



Manfred Westermayer, Germanio 


Jam en la 60-70-aj jaroj de la pasinta jar- 
cento aperis pluraj libroj pri la naturmedio 
kaj la stato de nia mondo, kiel ekzemple La 
Silenta Printempo (1962) kaj Global 2000: 
Raporto al la Usona Kongreso de Rachel 
Carson, Raporto al la Roma Klubo * (1977) 
de Donella Meadows, kaj Malgranda estas 
Bela (1973) de Ernst Schumacher. 

Ne nur la ekspluatado de la naturrimedoj kaj 
de la naturo, sed ankaŭ la minaco de atombom- 
ba milito, kaj la “duobla moralo”, kiu gvidis al 
socia ekskludo de kulturaj kaj etnaj minoritatoj, 
ekzemple samseksemuloj kaj indiĝenoj, instigis 
la homojn en diversaj landoj fondi neregistarajn 
organizaĵojn (NRO-oj) kaj Verdajn Partiojn. 

Ankaŭ la Unuiĝintaj Nacioj finfine rimarkis 
la bezonon ŝanĝi la prioritatojn, ĉar natures- 
ploristoj kaj sciencistoj rimarkis, ke la mondo 
ne nur perdadas animalajn speciojn, sed ke 
ankaŭ la klimato konstante ŝanĝiĝas. La 
forhakado de la grandega praarbaro de 
Amazonio por soja agrikulturo kaj viandoher- 
bejoj finfine postlasis dezerton kaj elradikigi- 
tajn indiĝenajn arbarojn. Fakte temas pri hom- 
farita ŝanĝo, kaj ne pri natura ŝanĝiĝo. 

La Konferenco de Rio 

La Konferenco de UN pri Medio kaj Evoluo 
(konata ankaŭ kiel Tera Pintokonferenco), 
1992, en Rio-de-Ĵanejro, mallonge “la konfer- 
enco de Rio”, estis la unua tutmonda okazaĵo 
por kunlaboro pri limigo de nedezirataj homaj 
efilcoj al nia planedo. Tie ŝtatestroj, UN- 
respondeculoj kaj amaso da homoj, lciuj aktivis 
en la koncernaj NRO-oj, diskutis la manierojn 
solvi la plej urĝajn ekologiajn, ekonomiajn kaj 
sociajn problemojn alfrontantajn la homaron 
en la 21-a jarcento. Oni decidis daŭrigeblan - 
aŭ daŭripovan - agadon, kiu baziĝas sur socia 
justeco, daŭripovaj ekonomisistemoj kaj pro- 
tekto de stabila naturmedio. Ĝi estis nomita 
“Agendo 21” - por la 21-a jarcento (laŭ la 
okcidenta tempo-kalkulado). Ĝi estis ratifikita 
de pli ol 178 registaroj. Ĉapitro 28 de tiu 


Agendo 21 devigas la registarojn instigi siajn 
civitanojn al kunlaboro cele al daŭripoveco de 
la homa mastrumado sur la planedo Tero. 

La aalborgaj ĉartoj 

La Eŭropa Konferenco pri Daŭripovaj Urboj 
kaj Komunumoj en 1994 akceptis la “Ĉarton 
de Aalborg”. ĉi postulas de la eŭropaj urboj 
kaj komunumoj, kune kun iliaj civitanoj, prila- 
bori komunuman agoprogramon, la “Lokan 
Agendon 21”. Depende de la politika sistemo, 
“simplaj homoj” rajtis aŭ ne rajtis partopreni 
en la decidoj, kiuj rilatas al iliaj komunumoj; 
kaj ofte ili estis ekskluditaj pro la (juna) aĝo, 
(ina) sekso aŭ (marĝena) socia aparteno; la 
(viraj) patriarkoj opiniis, ke sole iliaj decidoj 
gravas kaj ĝustas - sed ofte ili sekvis nur ego- 
ismajn celojn. Intertempe multaj urboj ratifikis 
tiun ĉarton, kaj en 2004 okazis aktualiga kon- 
ferenco “Aalborg+10”. 

Pluraj komunumoj evoluigis Sistemon de 
Indikiloj (akceptita en Seatlo, Usono, en 1998), 
kiuj ebligas “mezuri”, kiomgrade la bezonoj de 
la daŭripoveco estas plenumitaj. Sumo-indikilo 
- “Ekologia Piedspuro” - montras, kiom gran- 
dan areon foruzas unuopuloj de diversaj 
regionoj kaj kiom da planedoj estus bezonataj, 
se la tuta homaro vivus same, kiel ĝi vivas nun. 

Ekzemplo: Frejburgo 

La urba konsilio de Frejburgo ratifikis la 
Ĉarton de Aalborg en 1996 kaj komisiis al la 
urba administracio evoluigi agado-programon 
kune kun diversaj asocioj kaj la civitanoj, cele 
al “Daŭripova Frejburgo”. Pluraj laborgrupoj 
ellaboras surlokajn agendo-planojn kaj disku- 
tas ilin kun la urba administracio. Unu el la 
kernoj de la Agendo 21 estas la Pripensejo, kaj 
la urbestraro proponis Frejburgon kiel renkon- 
tiĝejon por diversaj asocioj. Tie partoprenas 
ankaŭ la Esperanto-Grupo, kaj tiel ĝi havas 
kontaktojn kun multaj asocioj. 

Sociala, kleriga kaj kultura agendo 

Evoluigi la socialajn aferojn estas ampleksa 
tasko, kiu efikas sur ĉiujn sociajn kampojn. 


Intertempe la partoprenantoj de la Agendo 
observas diversajn gvidocelojn en la vivo- kaj 
laboro-interplektiĝo de la civitanoj. Ili invitas 
kunlabori fakulojn pri lernejoj kaj aliaj 
klerigejoj, pri porinfana kaj porjunulara agado, 
kaj ankaŭ fakulojn pri projektoj por laboristoj, 
virinoj, enmigrantoj kaj senhejmuloj. La celo 
estas doni ŝancoegalecon kaj partoprenon de 
ĉiuj grupoj en evoluigaj kaj decidaj procezoj, 
atingi la socian inkluzivecon de la marĝenaj 
grupoj kaj meti la respondecon rilate venonta- 
jn generaciojn kaj naturon kiel devigan 
kondiĉon en ĉiujn urbajn evoluplanojn - same 
lciel en Porto-Alegro (Brazilo) oni komencas 
pli influigi ĉiujn civitanojn en la urban buĝeto- 
planadon (temas pri la t.n. Civitaneca 
Buĝetopropono). Ekde 1989 pluraj miloj da 
civitanoj kunsidas en la urbopartoj de Porto- 
Alegro, diskutas la prezentitan urbo-raporton 
kaj proponas prioritatojn. Tiel oni klopodas 
eviti, ke la buĝeto ĉefe utilu nur por la riĉaj kaj 
influhavaj grupoj; lasante malriĉajn kvartalojn 
subevoluintaj. 

Seksa demokratio 

La seksa demokratio signifas ebligi la parto- 
prenon de virinoj en ĉiuj ekonomiaj, ekologiaj 
kaj socialaj decidoprocezoj, ekzemple: 

- Egalrajta partopreno de virinoj en la urba 
poiitiko, kio signifas, ke la partioj en la urbaj 
konsilioj konsistu el virinoj kaj viroj similk- 
vante. Ekzemple, la Verda Partio ekde sia 
komenco metas sur la elektolistojn alterne viri- 
nojn kaj virojn. 

- Urba kaj regiona pianado, kiu plenumas 
virinajn bezonojn, kiel: 

- kvartalaj strukturoj por infanvartejoj kaj 
infanĝardenoj; 

- survoja sekureco kontraŭ perforto, kiel 
lumigitaj trotuaroj, noktaj busoj - anlcaŭ por 
gejunuloj - kiuj veturigas homojn proksime al 
iliaj loĝlokoj. 

- Justa partopreno de ambaŭ seksoj en ĉiuj 
laborkampoj kaj sur ĉiuj niveloj, ne nur en la 
fakoj jam klasikaj por ili, ekzemple, edukado 
kaj klerigado. 

- Egalrajta partopreno en la kultura vivo. 

Areo kaj rimedoj 

La urba administracio (de Frejburgo - Red.) 
starigis oficejon, kiu organizas la partoprenon 
de la civitanoj kaj NRO-oj rilate la urb- 
evoluigan agendon pri uzado de areo kaj rime- 
doj. ĉi ellaboras konceptojn por daŭrigebla 
urba evoluo laŭ la postuloj de la Agendo 21 kaj 
laŭ la jenaj premisoj: 

- La urbo kaj la ĉirkaŭa regiono formas 
komunan vivareon. 

- La rilato inter urbocentro kaj urbopartoj 
estu en bona ekvilibro. 

- La integreco de la urbopartoj estu konsid- 
erata. 

- Trafiko- kaj pejzaĝoplanado apartenas al la 
urboplanado. 

- Permanentaj kostoj de la infrastrukturo 
(stratoj, publika trafiko, akvomastrumado) 
estu konsiderataj pli severe, aparte kiam temas 
pri la plivastigo de la urbo. 

- Oni evitu hejtokostojn pere de energiefika 
(re-)konstruo de la konstruaĵoj. 




numero 215-216 (2006:5-6) 


-tutmondiĝo- 
















Trafiko 

Moviĝi de unu loko al alia apartenas al la 
bazaj homaj bezonoj. E1 la diversaj bezonoj kaj 
la celo al daŭripovo sekvas la jena orientiĝo: 

- Partoprenigi la civitanojn en la trafik- 
evoluiga planado. 

- Preferi novajn metodojn de la veturado, kiu 
nuntempe estas dominata de vira individueco; 
en busoj ja kutime pli oftas virinoj. 

- Plibonigi la allogecon de la publika trans- 
porto. 

- Fleksebligi la uzadon de aŭtomobiloj, 
ekzemple, instigi al komuna uzado de aŭtoj. 

- Sekurigi la vojojn por piedirantoj kaj bicik- 
lantoj, kaj aparte por la infanoj, pere de rapi- 
dec-limigo en la loĝkvartaloj kaj apartaj 
biciklovojoj. 

- Malpliigi la bruon kaj la nocajn gasojn de 
la trafiko. 

- “Senvestigi” la statusan valoron de impon- 
aj limuzinoj, ĉar ili troe forvoras la aeron kaj la 
rimedojn. 

Natura kaj akva agendo 

La temo “akvo kaj homo” estis grava jam en 
la antikvaj tempoj; oni ĉiam instalis oficialajn 
instancojn por gardi la akvoprovizon kaj kvali- 
ton de akvo; sed ĉiam ili devas lukti kontraŭ la 
senzorgeco de la individuoj aŭ firmaoj rilate la 
eksterajn rimedojn, kiel akvo, aero kaj tero. 
Kvankam en la regiono pieddistance de la 
Nigra Arbaro en suda Germanio estas sufiĉe 
da akvo, oni devas zorgi por ke ĝi restu pura 
kaj daŭre restu loĝloko por la bestoj; kaj la 
Agendo 21 gvidas la distriktajn administracio- 
jn kontroli la plenumon de la striktaj reguloj 
por surloke kaj tutmonde gardi la akvon. 

Tio signifas la plejeblan renaturigon de flu- 
antaj akvoj kaj zorgon, ke ili restu kvazaŭ 
nature puraj. Aparte forĵetado de rubaĵo ĉirkaŭ 
akvofluejoj estas severe punata, ĉar tiu rubaĵo 
dum niaj modernaj tempoj ofte konsistas el 
plasto kaj aliaj materialoj danĝeraj por la 
akvobestoj kaj birdoj (paroli pri la estetiko el 
la homa vidpunkto estas malgrave ĉi-rilate). 
La enverŝado de malpurigitaj akvoj aŭ eĉ vene- 
naj likvaĵoj flanke de firmaoj estas persekuta- 
ta kiel krimo. 

Tio ankaŭ rilatas al: 

- la fekundigo de la kampoj fare de la kam- 
paranoj; 

- la planado de akvogeneratoroj, por ke oni 
konstruu fiŝoŝtuparojn kaj lasu sufiĉe da akvo 
post la digo por diversaj akvobestoj; 

- la konstruo de domoj ĉe la akvo-rando; 

- bremsado de la erozio kaj dezertiĝo, ĉefe 
pro senrespondecaj agrikulturaj teknikoj, sed 
tio rilatu ankaŭ al tia organizado, ke la turistoj 
ne deflankiĝu de piediraj padoj. 

- La planado celu ankaŭ malpliigi la severe- 
con de akvokatastrofoj je inundoj. 

- Finfine mastrumi la akvon en kaj ĉirkaŭ la 
domoj, kiel ekzemple ne malŝpari trinkakvon 
kaj eble kolekti pluvakvon. 

Unumonda agendo 

La tutmondiĝo signifas i.a., ke nia konsumo 
rekte rilatas al la ekspluatado de la kamparanoj 
kaj de la naturo. La tutmonda ekonomio 
bezonas barojn kontraŭ tia (troa) ekspluatado; 


tio signifas, ke necesas starigi bazajn, homrajte 
adekvatajn laborkondiĉojn, pri kio devus zorgi 
ILO (Internacia Labor-Organizo, instanco 
kadre de UN) kaj eble poste tion traktos nova 
tutmonda sindikato. Sed ankaŭ ni mem havas 
ĉi-rilatajn taskojn: 

- Subteni la pripensitan konsum-konduton 
rilate ekologiajn kaj socialajn normojn de la 
produktado kaj vendado de varoj; ekzemple, 
preferi produktojn kun sigelo, kiu garantias la 
socialan kaj ekologian kvaliton de la produktad- 
maniero (ekzemple, sigelojn FSC aŭ MSC **). 

- Subteni la klerigon rilate nian interplek- 
titecon en la mondo. 

- Ebligi dignan vivon por fremduloj en nia 
urbo. 

- Uzadi urbopartnerecojn (urbo-ĝemeliĝojn) 
por interŝanĝi ideojn rilate la Agendon 21. 
Ekzemple, ekzistas laborgrupoj en lernejoj kaj 
asocioj, kiuj organizas vendejojn por varoj, 
praktikante Justan Komercon, kaj vendas 
laŭtemajn librojn. En Frejburgo ili lcreis kafo- 
markon Freinica kunlabore kun kafokampara- 
noj en la partnera urbo Wiwili en Nikaragvo. 

Finaj komentoj 

Kompreneble, ni ĉiuj havas nur limigitajn 
eblojn fari ion alian krom niajn tute personajn 
ĉiutagajn devojn. Tamen al moderna homo 
“apartenas” la aktiva civitaneca kunlaboro. Ĉu 
en asocio por defendi la homajn rajtojn, ĉu en 
naturprotekta asocio, ĉu en kvartala civitana 
grupo, ĉu en partio; ĉu finfine en la laborloko 
mem. Mi donas kelkajn ret-adresojn, sed serĉu 
ankaŭ mem. 

* plena nomo: Limits to Grovvth: A Report for the 
Club of Rome’s Project on the Predicament of 
Mankind - Limoj de kresko: raporto por la pro- 
jekto la Roma Klubo pri la malfacilaĵoj de la 
homaro; la Roma Klubo estas internacia nereg- 
istara organizo, kreita en 1968, kiu faris grandan 
kontribuon en la studado de biosfero kaj propa- 
gando de ideoj pri harmonio inter la homoj kaj la 
naturo - Red. 

** FSC (de la angla) - Arbarprizorga Konsilio 
(Forest Stevvardship Council) - organizo, kiu 
okupiĝas pri mastrumado de arbaroj laŭ dauripo- 
va kaj ekologiamika maniero. MSC: (de la angla) 


- Marprizorga Konsilio ( Marine Stevvardship 
Council) - organizo, kiu okupiĝas pri fiŝkaptado 
sen detrui la ekologion de la maro, kaj evitas la 
kaptadon - kaj dronigadon - de maraj mamuloj, 
kiel delfenoj. 


<Legu> 


Germanaj retejoj: <www.treffpunktfreiburg. 
de/agenda21> (Frejburgo); <www.fest- 
heidelberg.de> (Germanio, evangelia studgrupo); 
<www.lfu. baden-wuerttemberg.de> (Germanio, 
Agendo 21 en Baden-Virtembergo, apliko de 24 
Indikiloj); <http://berlin21.net> (Agendo 21 en 
Berlino) 

Internaciaj retejoj: <www.un.org> (UN-hejmpaĝo, 
Jarmilaj celoj ( Millenium Goals) similas al 
Agendo 21 - araba, ĉina, angla, franca, hispana, 
rusa); <www.unep.org> (mediprogramo de UN, 
serĉu “Agenda 21” - angla, franca); <www.foeeu- 
rope.org> (Amikoj de Tero - angla); 
<www.iclei.org> (Internacia Konsilio pri Lokaj 
Medirilataj Iniciatoj - angla); <www.iclei.org/ 
index.php?id=global-programs> (pli pri Agendo 
21 - angla); <www.ipcc.ch> (UN: Interregistara 
Spertulgrupo pri la Klimat-Ŝanĝiĝo - UN-lingvoj); 
<http://ec.europa.eu/environment/news/efe/ 
14/article_276_de.htm (ĵurnalo Umvvelt fŭr 
Europaer - hispana, germana, angla, franca, 
itala); <www.climatic-suisse.ch/spip.php? 
rubrique41> (Klimatoprojektoj por Gelernantoj - 
germana, angla, franca, itala); <www.fedre.org> 
(Eŭropa fondaĵo por Daŭripova Disvolviĝo de la 
Regionoj - germana, angla, franca, itala, rusa, 
serbokroata); <www.eco-label.com> (montras la 
energikonsumadon de elektraj aparatoj - 
multlingva); <www.agir21.org> (Agendo 21 - 
ĉenevo - franca); <www.agir21.org/ 
flash/empreinteecoweb/loadcheckplugin.html> 
(via ekologia Piedspuro, de Ĝenevo - franca) 

La aŭtoro de tiu ĉi artikolo estas sekretario de 
Asocio de Verduloj Esperantistaj <www.com- 
link.apc.org/ave/welcome. htm>. 




numero 215-216 (2006:5-6) 


.tutmondiĝo _I 













Anna Politkovskaja: 

Ŝia vivo estis batalado, ŝia morto - venko 


Indiano, Rusio 

“Anna Politkovskaja, ĵurnalisto - plej 
fama, plej kuraĝa, plej... mi ne povas aldoni 
ion ĉar mi estas vere ŝokita. Hodiaŭ en 
Moskvo ŝi estis murdita. Ŝi ĉiam skribis kaj 
diris la veron. Niaj aĉaj politikistoj 
malamegis ŝin! Jen, ŝi jam ne estas viva...” 
- tiujn vortojn mi dissendis al miaj amikoj 
perrete, alvokante al aktivaĵo memore al 
Anna. Gi okazis dum sekva tago en Moskvo. 

Kion mi faris? Kompreneble, mi aliĝis al 
tiu kunveno. Krome mi enskribis en la 
“Viva ĵurnalo”... ne, mi skribis nenion - 
simple aldonis foton de Anna sen iuj vor- 
toj. Tute similan aferon faris miaj virtualaj 
amikoj ĉe <http://dmitry- 

kokorev.livejournal.com/>. Ĉiuj homoj 
estis ŝokitaj okaze de la murdo. 

Morto de Anna estas sufiĉe klara ekzem- 
plo de reala situacio en Rusio. Homoj de la 


tuta mondo ekvidis tion, kion nia ŝtates- 
traro ne volis montri. En Rusio neniam 
ekzistis vera stabileco, nek sendanĝereco, 
estimado de la homaj rajtoj, socia juste- 
co... kaj bonaj politikistoj. 

“Murdo de Politkovskaja faris pli da mal- 
bonaĵoj por Rusio ol ŝiaj artikoloj”. 
Nekredeblas, sed tiujn vortojn diris prezi- 
dento de Rusio Putin. Li estis forte kritika- 
ta de Politkovskaja, kaj ŝia morto estas 
fakte “profita afero” por li kaj lia Sistemo. 

Murdoj, malaperado de homoj, krimi- 
nalaj aferoj de militistoj - kaj la registaro 
de Rusio respondecis pro tio, laŭ la opinio 
de Politkovskaja. Ŝi skribis pri tio sentime. 
Eĉ senrigarde, ke gazetaro de Rusio timis 
eĉ paroli pri tio. Situacio en respubliko 
Ĉeĉenio estis la plej grava temo por Anna 
Politkovskaja. Ŝia lasta artikolo - pri tor- 
turoj en Ĉeĉenio, kiun ŝi ne finis - estis 
publikigita dank’ al kolegoj de Anna... 

Anna esploradis 
la plej famajn teror- 
istajn atakojn en 
Rusio. Kiam Putin 
fariĝis prezidento, 
okazis serio da 
teruraj teroristaj 
atakoj en Rusio. 
Centoj kaj centoj da 
homoj estis mortig- 
itaj en ili. Sed neniu 
en la ŝtatestraro 
estis oficiale akuzi- 
ta aŭ punita. Kiam 
en Beslano (mal- 
granda urbo en 




Kaŭkazo) centoj da 
infanoj trafis manojn de 
teroristoj, ŝi tuj ekve- 
turis al Beslano, sed 
estis perforte haltigita 
de sekretservanoj. Ŝi 
regule skribis artikolojn 
pri la situacio en diver- 
saj plej problemaj rusi- 
aj regionoj. Faktoj en ŝiaj artikoloj estis 
preskaŭ nekredeblaj. Tre malfacilis kredi, 
ke tio eblas en la nuntempa Rusio. 

Kolegoj-ĵurnalistoj, kolegoj-defendantoj 
de la homaj rajtoj ne sukcesis gardi ŝin. Ŝi 
estis kuraĝegaĵurnalistino, disidento, bata- 
lanto por justeco. Bedaŭrinde, en sia bata- 
lado kontraŭ la Murdema Sistemo, ŝi restis 
sola. La sepan de oktobro ŝi jam ne reve- 
nis de sia lasta batalo. Sed eĉ ŝia 


nereveno estis venka, kiel kutime... 


Mistero: vitro, kiu venas.. 


Navin Lal S’restha, Nepalo 


Sarita Bista studas en mez- 
lernejo de la urbo Tikapur 
(regiono Kailali), kiu troviĝas 
preskaŭ 800 km sud-okcidente 
de Katmanduo, la ĉef-urbo de 
Nepalo. Tiu ĉi 12-jara knabino 
ĉiu-tage el-puŝas unu malgran- 
dan pecon de vitro el sia kapo. 



Kun la patrino 


Ĉu vi kredas tion? Eble ne! Sed 
tio vere okazas. Tio ne estas 
el-pens-aĵo. Tio estas vera mis- 
tero, kaj tio okazas ĉiu-tage. 
La peco de vitro estas ĝis kvin 
centimetrojn longa, kaj ĝi 
faras vundon en ŝia kapo, 
kiam ĝi eliras. Tio ankaŭ multe 
doloras, kaj eliĝas sango. 
Tamen la sangado sen 
kuraciloj ĉesas en mallonga 
tempo. Antaŭ du jaroj ŝi sve- 
nis, kiam ŝia kapo ne-atend-ite 
elpuŝis pecon de vitro. 

Oni kolektis jam pli ol ducent 
pecojn de vitro el la kapo de la 
knabino. La pecoj estas malmo- 
laj, tra-vid-eblaj kaj rompeblaj, 
same kiel kutima vitro. La 
sango-ekzameno en Nepalgunj, 
Nepalo, kaj en Lucknovv, Hindio, 
kune kun tomografio montras, 


el la kapo? 

ke ŝi fartas bone, sed ŝi kaj ŝiaj 
gepatroj kaj geamikoj zorgas, 
kiel haltigi ŝiajn suferojn: ili ne 
scias, kial tio okazis kaj ĝis 
kiam ŝi devas suferi... 

Ĉi tiu nekutima historio, kiu 
venis de esperantisto el 
Nepalo, ne povis ne veki nian 
intereson - kaj emon esplori pli. 
Rezulte ni trovis multajn 
artikolojn pri tiu ĉi knabino en 
pluregaj diverslandaj gazetoj kaj 
ĵurnaloj. Tamen, ni ne sukcesis 
trovi sciencan kaj medicinan 
klarigon pri la afero - Red. 

centimetro - 0,01 m 

mistero - (ĉi tie) - io ne klar-ig- 

ebla 

sveni - por iom da tempo perdi 
konscion (t.e. senperan scion, 



kiun la menso havas pri siaj 
statoj) 

tomografio - tre detala medici- 
na esplorado, per specialaj 
radioj, kiu donas detalan bildon 
pri la korpo 

vundo - ekzemple, se oni 
tranĉas sin, oni faras vundon 




numero 215-216 (2006:5-6) 


-tutmondiĝo- 
















La patrino, kiu ofera 

simplajn brakumadojn 


Daniele Binaghi, Italio 

Antaŭ unu semajno mi akceptis 
inviton de geamikoj por iri kun 
ili al speciala renkontiĝo en 
Sesto San Giovanni, en la 
ĉirkaŭaĵoj de Milano (Italio), 
por renkontiĝo kun Amma, la 
“Patrino” de la brakumadoj. 

Amma* estas filino de simplaj 
fiŝkaptistoj el Keralo, suda 
Hindio. Ekde kiam ŝi estis junega, 
ŝi mirigis ĉiujn per siaj profundaj 
dediĉeco kaj meditado, kaj pasigis 
grandan parton de sia tempo hel- 
pante aliajn malriĉulojn kaj spon- 
tane brakumante ilin. 
Kompreneble, tio kaŭzis multe da 
problemoj en ŝia lando, kie strikta 
kasta sistemo regas la rilatojn 
inter malsamnivelaj homoj; 
tamen, Amma neniam zorgis pri 
tio, kaj ŝi daŭre akceptis kiun ajn 
por doni brakumadon, kelkajn 
ĝentilajn vortojn, kelkfoje flor- 
petalon aŭ bombonon. 

Nuntempe, ŝi ĉiujare vojaĝas al 
aliaj landoj kaj kontinentoj por 
renkonti la homojn, kiuj ŝin ado- 
ras kiel sanktulinon, kelkfoje kiel 
diinon. Ŝi vizitas ankaŭ Eŭropon, 
kaj dum la restado en Italio mi 
renkontis ŝin. Mi vicis, lciel ĉiuj, 
por preni numeron, kaj atendis: 
estas tiom multaj homoj, kiuj 
deziras alproksimiĝi al ŝi (ŝi jam 
donis pli ol 25 milionojn da 
brakumoj!), ke oni devis starigi 
sistemon por ordigi kaj faciligi la 
aferon; do vi atendas, kaj kiam vi 
vidas, ke via numero estas proksi- 
ma, vi iras al iu renkontiĝa punk- 


to, kaj denove atendas; post iom 
da tempo vi atingas la zonon, kie 
oni devas promeneti surgenue, ĉar 
viaj piedoj ne devas “rigardi” al la 
sanktulino. Kiam vi troviĝas nur 
kelkajn metrojn for de ŝi, ŝiaj asis- 
tantoj donas al vi papertuketon 
por purigi vian vizaĝon, kolektas 
la florojn aŭ aliajn oferojn, kiujn 
vi estas portanta, kaj fakte puŝas 
vin al ŝi. Ŝi metas vian kapon ĉe la 
dekstra ŝultro kaj brakumas vin, 
tuŝante vian vangon per la sia 
(tiom multe ŝi jam faris, ke ŝi nun 
havas malhelan makulon sur la 
vango); kaj ŝi diras ion al vi, kaj 
eĉ se vi ne komprenas kion ŝi 
diras, ĉar ŝi parolas sian gepatran 
lingvon, vi tamen komprenas, ke 
ŝi estas parolanta kun vi, kaj ke 
tiuj vortoj en tiu momento estas 
por vi. Kelkajn sekundojn, kaj 
poste vi jam devas lasi la lokon al 
la sekva homo, sed ne antaŭ ol 
ricevi iun donaceton kaj revidi 
ŝian rideton. 

Kiam oni demandis al ŝi, kiu en 
ŝia lando estas konsiderata kiel 
Mahatmo (Granda Animo), pri ŝia 
dieco, ŝi klarigis: “Mi jam donis 
min al la mondo antaŭ multe da 
tempo. Mi estas tio, kion ĉiu 
homo deziras vidi en mi. Mi mal- 
multe interesiĝas pri tio, lciel 
homoj vidas min. Mi vidas la ali- 
ajn ekzakte same kiel mi vidas 
min mem en la spegulo. Dio? 
Ĉiuokaze mi ne kredas je Dio 
sidanta sur nuboj en Paradizo. 
Mia Dio estas tiuj ĉi homoj. Mi 
kredas, ke mi amas ilin kaj lce mi 
estas ĉi tie por ili. Se ili vidas min 


LU 

I- 

z 

LU 

o 

< 


kiel Dion, eble mi estas ilia bildo 
de Dio”. Kaj lciam oni demandis 
ŝin: “Kion vi konsilas al la homoj? 
Kiu estas la ĉefa instruado, kiun vi 
prezentas?”, ŝi respondis: “Dio 
estas amo kaj kompato, kaj tiuj ĉi 
estas la kvalitoj, kiujn la mondo 
vere bezonas. Tiom multe da 
homoj ne estas amataj. Kompato 
estas kapablo pardoni la aliajn. 
Kiu el ni neniam eraris?” 

Demandante al aliaj ĉeestantoj, 
kion ili sentas kiam ili estas apud 
Amma, preskaŭ ĉiuj diris, ke ili 
sentas grandan energion, grandan 
trankvilecon, kvazaŭ ripozigan 
senton; kaj kiam mi demandis, 
kial ili estis tie, ĉu nur por renkon- 
ti Amma-n aŭ ne, oni respondis al 
mi, ke jes, la proksimeco estis 
grava parto, sed multaj anlcaŭ 
deziris redoni ion al Amma pro ŝia 
granda amo, kaj ne havante multe 
da mono por ŝiaj projektoj, ili 
deziris helpi per siaj manoj. 

En Parayakadavu, ŝia nask- 
iĝloko, ekzistas la aŝram** de 
Amma, la spirita centro kaj 
samtempe la ĉefa sidejo de tio, kio 
jam fariĝis giganta socia organizo; 
pli ol tri mil homoj el la tuta 
mondo loĝas tie, kaj de tie oni 
organizas kaj kunordigas la mult- 
nombrajn homamajn projektojn: 
Amma helpegis milojn da homoj 
okaze de natur-tragedioj, kiel la 
tertremo de Guĝarato en 2001 kaj 
la cunamo de 2004 en sudorienta 
Azio, ŝi daŭre helpas al 


malriĉuloj, malsanuloj, mal- 
junuloj, forlasitaj virinoj kaj orfoj; 
kaj ŝi jam konstruigis dekmilojn 
da domoj, plurajn malsanulejojn 
kaj lernejojn, eĉ universitaton. Kaj 
ŝi petas nenion. Ho, jes, vi povas 
lasi monoferon, aŭ pli bone rekte 
iri por helpi per viaj manoj, sed ŝi 
brakumos vin ĉiuokaze, sen difer- 
encoj inter vi kaj la aliaj. Kiam 
oni demandis ŝin, kie ŝi povas 
trovi energion por helpi al tiom 
multe da homoj kaj samtempe 
konstrui kaj zorgi pri tiom granda 
socia organizo, ŝi simple 
respondis: “Se vi vere sentas 
amon al tio, kion vi faras, nenio 
iam lacigas vin”. 

* ŝia vera nomo estas Mata 
AmritanandamayT Devi, “amma” sig- 
nifas “patrino” en la dravida ling- 
varo 

** aŝram (ne N.PIV-a) - de la san- 
skrita “aaŝraja” - protekto, estas 
spirita centro, aŭ ermitejo, en 
Hindio, kie saĝuloj vivis (kaj vivas) 
en paco kaj trankvileco, plenumas 
spiritajn kaj fizikajn ekzercojn (kiel 
jogon), kaj instruas. 


<Legu> 


Por ekscii pli pri Amma kaj pri ŝiaj 
projektoj kaj por helpi aŭ simple 
renkonti ŝin, oni povas serĉi infor- 
mojn en la retejoj 
<http://www.amritapuri. org> kaj 
<http://www.ammachi.org> 
(angle). Estas ankaŭ multaj diver- 
slingvaj artikoloj en Vikipedio 
<www.wikipedia.org>. 


Takt^ - 

Amma aktive partoprenas multajn gravajn internaciajn eventojn 
kaj ricevis multajn premiojn pro sia paca agado. Ekzemple, en 
2002 en la Generala Asembleo de UN ŝi ricevis premion pri 
Senperforteco, kiujn antaŭe ricevis Kofi Annan kaj Nelson 
Mandela. 

Amma foje brakumas pli ol 50 mil homojn tage (!), kaj foje ŝi 
sidas brakumante ĉ. 20 horojn tage. 

La filmo pri Amma “Darŝan - La Brakumo” (reĝisoro - Jan 
Kounen) estis montrita en la fama filmfestivalo en Kanno. 

Amma estas konata ankaŭ pro ĉantado de tradiciaj hindaj 
ĉantoj; ŝi mem komponas ilin kaj ĉantas en pli ol 30 lingvoj. 

Krom konstruado de hospitaloj, orfejoj, ŝirmejoj, domoj (ŝi 
intencas konstruigi 100 mil domojn por malriĉuloj) ktp., en mul- 
taj centroj de Amma en Usono volontuloj preparas vegetarajn 
supojn por malriĉuloj - tiaj centroj nomiĝas “La patrina kuirejo”. 

Septembre 2005, Amma donacis milionon da usonaj dolaroj al 
la fonduso Bush-Clinton por helpi al la viktimoj de la uragano 
Katrina, kaj en oktobro 2005 ŝi sendis milojn da kovriloj por la 
viktimoj de la tertremo en Kaŝmira regiono. 

(el Vikipedio) 




numero 215-216 (2006:5-6) 


.amo. 


19 

















Malgraŭ suferoj - ami! 


Estas tre malfacile trovi sian veran amon 
- kaj centoble, miloble pli malfacilas 
trovi sian “duonon”, se oni estas hand- 
ikapito... La suba vera historio temas pri 
amo, sindediĉo kaj sinofero - kaj ĝi refo- 
je pruvas, ke amo venkas ĉion! 

Etsuo Miyoshi, Japanio 


Laŭ la 
sufero” 
jaraĝa. 
2006 


libro “La vivo, barakta 
de Yasuo Mitani, 50- 
Swany Novaĵoj, januaro 


S-ro Mitani tuj post sia naskiĝo suferis 
cerboparaliziĝon, kiu trafis liajn kvar 
membrojn kaj kaŭzis parolperturbon. 
Tamen li akiris radio-amatoran inĝeniere- 
con, komputilan licencon, praktikan 
diplomon pri la interreto kaj multajn ali- 
ajn kvalifikojn. Krome, li estas estro de la 
Rulseĝ-Vojaĝa Asocio de Kagaŭa. 

Lia malklara prononco apenaŭ kom- 
preneblas, sed elstaras lia intelekta 
kapablo, kaj iel li veturigas elektran 
rulseĝon kaj povas manipuli komputilon 
per unu stango simila al manĝ-bastoneto. 
Lia maldekstra mano tute ne moviĝas, kaj 
li bezonis neimageblan tempon por elpensi 
metodon uzi komputilon nur per la dekstra 
mano. Se li faligas la stangeton, li devas 


atendi horojn ĝis kiam iu preterpasos. 

En iu somero, kiam li estis bebo, li 
perdis la konscion, kiam longa serpento 
glite malsupreniĝis de la centro de moski- 
ta ret-kaĝo pendanta de la plafono kaj 
volvis sin ĉirkaŭ lian senmovan kolon. 
Lian krion aŭdis la gepatroj, kiuj laboris 
en proksima kampo; ili savis lian vivon. 
Ankaŭ, kiam lia elektra rulseĝo enkroĉiĝis 
ĉe fervoja transirejo, hazarda preterpasan- 
to apenaŭ sukcesis savi lian vivon. 

Nun li vivas en publika handikapulejo 
Maŝimizuso , kie ĉirkaŭ la 5-a komenciĝas 
lia tago “per vindaĵ-ŝanĝo”. Deĵorantoj 
kuŝigas lin sur korpoflanko, almetas urin- 
ujon kaj fine viŝas la pubon. Poste, ten- 
ante liajn brakojn, ili enrulseĝigas lin kaj, 
alŝnurinte liajn krurojn por eviti falon, 
vestas lin. Post ĉio ĉi lia tagtasko estas sidi 
ĉe komputilo, sen kiu lia vivo estus 
kvazaŭ morto. 

Antaŭe li luktante povis manĝi mem, 
sed nun deĵoranto ĉion mem manĝigas al 
li. Nur post plena mobilizo de lango, buŝo, 
gorĝo, kolo kaj brakmuskoloj, manĝaĵoj 
enbuŝiĝas. Li penas, disĵetas, malpurigas, 
tute ne sentas guston. Iam inter liajn den- 
toj enpenetris kulero, kaj kiam la helpanto 
subite tiris ĝin, dento elfalis. 

Ĉi tie mi citas liajn frazojn. 

“Mi estas favorato de virinoj. Tio ne 
estas mensogo. Ial, ĉu mi ekscitas ilian 
patrinan instinkton? Mi disdiras 
spritaĵojn kaj ankaŭ volonte debatas pri 
seriozaj aferoj. Partneroj foje eksplodas 
per rido, foje ĉagreniĝas pro malvenko en 
argumentado. Tia virino devas viŝi la ŝvi- 
ton kaj enbuŝigi manĝaĵojn al sia venkin- 
to. Ĉu ŝi tiam sentas kuriozan inan 
feliĉon? Al virinoj sen tia inklino, nun 
furiozaj, mi pardonpetas. Kvankam mi 
estas biologie viro, virinoj eble sentas ke 
nefunkcipova mi estas sekurega? 

Mi havas normalan generan funkci- 
adon, kaj mi deziras scenejon por tion 
plenumi. Mi intimis kun unu volontulino 
kaj enamiĝis al ŝi, sed “mi ne rajtas 
enkapti ŝin per ĉi tiu handikapa korpo ”, 
do mi ne povas ami ŝin ĝuste pro mia 
amo; tian dilemon mi havas. Gin pliakri- 
gas la penso, ke “dum la flegado, iam dis- 
rompiĝos ŝia amsento ”. 

Ŝi iun tagon edziniĝis kaj foriris mal- 
proksimen. Mi frakasiĝis pro perdita amo, 
kaj provas ĉion forgesi per sindediĉo al 
komputilumo. Mi korfunde deziras, ke iam 
iu amu min, se iu virino akceptus tiun ĉi 
mian korpon.” 


“S-ro Yasuo Mitani edziĝis", 
Swany Novaĵoj , julio 2006. 

Saluton, s-ro Yasuo Mitani. Iom 
abrupte, mi estas Etsuo Miyoshi, prezi- 
danto de Swany Corp. Fine de la lasta 
jaro mi legis vian libron “La vivo, barak- 
ta sufero”, mi ege emociiĝis pro via 
pacienco, klopodoj kaj ĝentileco. Do, mi 
aĉetis 30 librojn kaj disdonis ilin al centoj 
da japanaj laboristoj en Ĉinio, Usono kaj 
Japanio. 

Mi preĝas ĉiumatene je la sesa kaj 
duono en Oomoto-sanktejo, kaj mi 
preĝadis al dio: “Bv. donu al li bonan 
amatinon ”. Antaŭnelonge mi aŭdis de via 
patrino, ke vi edziĝis, kaj mi treege feliĉas 
pro tiu novaĵo. Mi gratulegas vin. Nun, 
dum mi skribas tiun ĉi mesaĝon, el miaj 
okuloj fluas larmoj. 

Antaŭ multaj jaroj via patrino verkis pri 
siaj spertoj pri vi, kaj mia kompatema 
patrino, leginte tion, skribis kuraĝigan 
leteron al ŝi. Jus nun mi aŭdis tion de via 
patrino telefone. Niaj destinoj ŝajne estas 
interligitaj. 

Se vi libere povus skribi tekston, bv. 
informi min pri via nuna vivo, ekzemple, 
pri feliĉaĵoj de geedziĝo aŭ pri via budh- 
eca edzino, por sciigi al niaj laboristoj. 
Ĉar ĉiuj legantoj de via libro subtenas vin 
kaj vian edzinon. 

Mia dekstra gambo ne bone funkciis pro 
poliomjelito tuj post naskiĝo, do dum 66 
jaroj mi trouzis la maldekstran gambon. 
Antaŭ kelkaj jaroj ĝi malfortiĝis, kaj ekde 
lasta junio mi devas uzi rulseĝon. Sed, 
feliĉe, mia stato estas pli bona ol la via, 
do mi sola flugas al Ĉinio, Eŭropo kaj 
Usono ktp., libere per mia rulseĝo. 

Bonvolu pardoni la egan abruptecon, 
sed mi skribas al vi por gratuli, kaj mi 
volas elkore kuraĝigi vian noblan edzi- 
non. Ĉi-kune mi sciigas mian nunan situa- 
cion kaj memklarigon. 

S-ro Etsuo Miyoshi, 
la 12-an de julio 2006 

Saluton, mi ege dankas vin pro via ĝen- 
tila retmesaĝo. 

Min ege kaj forte impresis, ke, antaŭe 
ne renkontita, vi preĝadis por mia feliĉo. 
Mi elkore dankas vin. Danke al via prezi- 
danta preĝado, dio akceptis, kaj mi 
renkontis senkompare amantan edzinon. 
Plie - ankaŭ du filinojn samtempe! 

Fakte, la pli aĝa filino membras en ĥoro 


amo . 


numero 215-216 (2006:5-6) 



20 









de gestparolo, kaj ŝia instruisto uzas miajn 
poeziajn verkaĵojn, do tiel mia onta edzino 
eksciis pri mia ekzisto. Ankaŭ ŝi travivis 
ĉiujn malfeliĉojn ĝis nun. Dum infaneco ŝi 
ne ricevis amon de la patrino, kaj ludis 
plektante florojn kaj herbojn de la kampoj 
kaj montoj. Dum la lerneja tempo ŝi bezo- 
nis ĉiutage engutadon pro suspekto de 
leŭkemio. Post geedziĝo ŝi perdis bebon 
pro akcidento, ricevadis perforton de sia 
edzo, krome ŝia patro mortis, kaj la edzo 
forprenis ŝian heredaĵon. Ŝi ne povis elteni 
lian perforton kaj divorcis de li. Dum ŝi 
malespere zorgadis pri siaj du infanoj, ŝi 
renkontis mian poemon “Mirakla Povo”, 
kiun ŝi kantadas dum sia laboro. 

Iom poste mi aperigis la libron “La 
vivo, barakta sufero ”, kiun ŝi ekkonis per 
la interreto, kaj ni konatiĝis (ŝia nomo 
estas Ikuyo Sano, ni ankoraŭ ne registris 
la geedziĝon). Ĉiutage ni komunikiĝas per 
komputilo kaj portebla telefono, unu- aŭ 
dufoje semajne ŝi ŝoforas 40 minutojn al 
mia handikapulejo. Tio daŭras ĝis nun. 


Ankaŭ la du filinoj amikiĝis 
kun mi, do mi volas loĝi 
kun ili, sed ankoraŭ kelkaj 
baroj restas superendaj. 

Plie, ŝi prizorgadas la 
demencan patrinon, zorgas 
pri la du filinoj, kaj interri- 
latas kun mi, problema 
handikapulo; Ikuyo korpro- 
funde respektas min. 

Interalie, ŝi diris, ke “mi 
sentas, ke mi naskiĝis por 
feliĉigi vin ”, kaj brakumas 
min per sia malgranda 
korpo. Mi senhezite propo- 
nis geedziĝon al ŝi, kiu fik- 
srigardis min per plenlar- 
maj grandaj okuloj. Poste, tagon post 
tago, mi pligrandigos mian senton ke 
“prefere mi devas feliĉigi Ikuyo-n”. Mi 
senpaciencas, sed neniel povas helpi ŝin. 

Nu, Ikuyo, kiu de infaneco intimiĝis kun 
floroj, por nia geedziĝo okupas sin serioze 
pri floraranĝa laboro. En via urbo ŝi malfer- 


mis kunsidojn kelkfo- 
je, kiujn multaj 
geamikoj partoprenis. 
Ŝi ankaŭ petis fari en 
kuka butiko nuptan 
angulon, kie ŝi volas 
eksponi kaj vendi 
bukedojn kaj memor- 
donacojn. Mi esperas, 
ke se tio glate iros, nia 
vivo stabiliĝos. 
Aliflanke, tiam mal- 
multiĝos tempo por 
vidi min, kaj ni multe 
lastatempe retpoŝte 
diskutas, ke ŝi bezonas 
fortan helpanton. 

Iom longe mi klarigis, kia estis nia 
renkontiĝo kaj kia estas la nuna situacio. 

Mi profunde dankas vian ĝojigan ret- 
mesaĝon, ankaŭ Ikuyo tre ĝuis ĝin. 

S-ro Yasuo Mitani, 
la 14-an de julio 2006 



SU 5 

■ T 

< tt "C 

tM 


Arto ami: arto 



Johan Valano, Svislando 

Ĉu amo ekzistas? 
“Kompreneble, amo ekzistas!”, 
vi eble tuj respondos, mire pri 
tio, ke iu havis la ekster-ordi- 
naran ideon starigi demandon 
pri io tiel certa. Kaj tamen! 
Ofte oni parolas pri amo, kiel 
pri aĵo. Aĵo, pri kiu multo estas 
neklara. Neniam sam-lingva 
plen-kreskulo demandis al mi, 
montrante glason: “Ĉu tio vere 
estas glaso?”, aŭ la sunon: “Ĉu 
tio vere estas suno?” Sed ofte 
okazis, ke junulinoj, post longa 
rakontado pri knabo kaj pri si, 
demandis min: “Ĉu tio estas 
vera amo?”, kaj la saman 
demandon vortigis al mi 
junuloj, tuj post kiam ili 
priskribis, kiajn sentojn knabi- 
no estigas en ili. 

Kial oni ofte sin demandas, ĉu 
tio, kion oni travivas, estas vera 
amo aŭ ne? Ĝuste pro tio, ke 
amo ne estas io, ne estas afero 
facile priskribebla, kiel glaso aŭ 
suno. Amo ne estas io, kion oni 
havas. Ĝi rilatas, ne al havo, sed 
al esto. Ami estas maniero esti. 
Maniero esti, kun iu, en rilato 
malsama ol la rilato kun aliaj 
personoj. Eble eĉ estus pli ĝuste 


diri: maniero vivi, maniero tra- 
vivi la momenton kun la alia, aŭ 
sen li aŭ ŝi, maniero senti, senti 
en si ion ege gravan, kion ni ne 
povas facile super-forti, maniero 
pensi pri la alia, kiam li aŭ ŝi 
forestas. 

Ĉar amo estas afero de esto, ne 
de havo, ĝi malsamas laŭ la per- 
sono. Via maniero ami ne estas 
mia maniero ami. Via amo kaj 
mia amo estas malsamaj, ĉar ni 
estas malsamaj. Kaj pro tio ke ni 
estas malsamaj, kaj amo estas 
maniero rilati, ami ofte kaŭzas 
malfacilaĵojn. Ŝi kaj li estas du 
malsamaj personoj, ŝi amos 
iumaniere, li amos alimaniere, nur 
tiel povas esti. Kiom kaj kiel unu 
amas, tio ne povas esti sama kiel 
tio, kiom kaj kiel amas la alia, kaj 
la faroj, per kiuj la amo ekster- 
iĝas, malsamas laŭ la persono. 

Tial ami estas arto. Arto 
feliĉigi sin per agoj, kiuj celas 
feliĉigi la alian, kaj kiuj - ĉar 
per provo post provo oni kom- 
prenis, kion fari - pli kaj pli 
sukcesas. Necesas lerni, kia- 
maniere agi, por ke ŝi aŭ li pli 
feliĉu, kaj tiuj agoj eble tute ne 
estas tiuj, kiuj faros nin pli 
feliĉaj. Eble al ŝi ege plaĉos 
ricevi florojn, eble ŝi komprenos 


tion, kiel diron pri amo, dum al 
li floroj ne havos specialan sig- 
nifon, lin floroj lasas tute mal- 
varma, sed tio, kio estos por li 
elmontro de vera forta amo, eble 
estos, ke ŝi diros: “Bone, ne 
interesas vin iri al la kamparo, 
kion mi persone tre volus ĉe tiel 
belaj ĉielo kaj suno, sed pro amo 
al vi mi konsentos, ke ni restu en 
la urbo kaj iru al la Esperanto- 
librejo”. Kiu vere amas, tiu tut- 
tempe pensas pri tio, kion fari 
por ke la alia iĝu pli kontenta. 

Komprenu min bone! Tio ne 
signifas, ke ami necesigas perdi 


la proprajn ŝatojn kaj interesojn. 
Se unu el la du ĉiu-foje faras, 
kion la alia deziras, sed tiu nur 
faras laŭ la propra deziro, se li 
aŭ ŝi neniam pensas, kiel kon- 
tentigi la alian, tiam la rilato iras 
sur malĝusta vojo. Unu iĝas la 
fortulo, kiu decidas kaj direktas, 
kaj la alia la malfortulo, kiu 
ĉiam nur sekvas, kaj ne trovas en 
si la forton diri, ke tio aŭ tio ne 
plaĉas, kaj ke estus bone, ke la 
kunulo aŭ kunulino pensu, ke ne 
ĉiuj ŝatas la samajn aferojn. 

Jes, ami estas arto. Bona 
artaĵo estas ne nur bela, sed 




numero 215-216 (2006:5-6) 


.amo. 














ankaŭ simpla. Sed produkti ion 
simplan estas malfacile. Estas 
pli facile skribi ion malsimplan, 
neklaran, multvortan, ol eldiri la 
ideon per kelkaj simplaj vortoj 
kaj tamen perdigi al ĝi nenion el 
ĝia intereso por tiu, kiu legos. 
Tio estas same vera pri letero, 
kiel pri tuta libro. Simile estas 
pri la arto ami. Trovi la 
manieron simple ami estas mal- 
facile. Oni ja devas teni sian 
tutan estaĵon direktita al unu 
celo: komuna feliĉo, kun zorgo 
pri la du. 

Se vi renkontis iun, kiu ege 
plaĉas al vi, kun kiu vi sentas 
multon komunan, kun kiu kune 
esti estas granda plezuro, kun 
kiu vi ŝatas fari samajn aferojn, 
kaj kiun nur vidi igas vin senti 
vin samtempe pli granda kaj pli 
malgranda, pli forta kaj pli mal- 
forta, preta senkaŭze ekridi, 
ridegi aŭ eĉ nur simple rideti 
kun sento de granda kontento, 
verŝajne tiun vi amas. Amo estas 
tiel bela, tiel viv-riĉiga, ke indas 
zorgi pri ĝi kiel pri eta infano, 
kiel pri eta kreskaĵo, eta floro. 
Se vi havas ekstere kreskaĵon, 
kiu ege plaĉas al vi, kaj kiun vi 
volas plu havi longe, vi devas 
pensi: kion mi faru, kiam estos 
ege malvarme vintre, aŭ se 
somere estos ege varme kaj ĝi 
ne ricevos akvon el la ĉielo? Tio 
signifas, interalie, ke vi devas 
pensi pri tio, kio venos poste. 

Same estas pri am-feliĉo. Se 



mi volas longe, plaĉe feliĉi, mi 
devas tut-tempe pensi pri tio, 
kiamaniere fari la alian kiel eble 
plej feliĉa. Por tio, mi devas 
lerni perdi. Akcepti, ke tio, kio 
ŝajnas al mi ege grava nun, eble 
fakte ne estas tiom grava, eble 
mi povas tion ellasi, eble tiu 
ellaso estas la pago, kiun mi 
devas pagi nun, por post tempo 
ricevi la feliĉon, kiun la alia 
donos al mi danke, ĉar dank’ al 
mi li aŭ ŝi estos pli feliĉa. Kaj 
mi devas konsenti malhavi 
portempan plezuron por la 
multe pli granda plezuro poste 
kune longtempe feliĉi. Se oni 
celas daŭran, longtempan 
feliĉon, oni zorgu pri tio, kiel 
feliĉigi ne nur sin, sed ankaŭ la 
alian kaj ne nur la alian, sed 
ankaŭ sin. Kune. 

Ĉe iuj personoj, tio aperas tute 
natura. Ili dekomence sentis, ke 
oni ne povas vere feliĉi sola, ke 
feliĉo necesigas rilaton. La rila- 
to kun unu speciala persono, la 
persono, kiun oni amas, pli 
gravas ol la aliaj rilatoj. Ekzistas 
ankaŭ personoj, por kiuj la ideo, 
ke oni ne povas feliĉi sola, tute 
ne estas io klare kaj facile 
pensebla. Ili amas, ne este, sed 
have. Ili kredas, ke eblas ricevi 
amon kiel oni ricevas donaĵon 
aŭ, eble eĉ pli ĝuste, kiel oni 
havigas al si ion, kiam oni tion 
prenas, sen zorgi pri tio, ĉu tio 
estas io de iu alia. Ili kaptas sin- 
kontentigon per uzo de la alia, 
kaj ilin ne tre 
interesas, ĉu 
tiu vere akcep- 
tas tiun 

manieron agi. 
Estas homoj - 
same viroj, kiel 
virinoj, eble 
tamen pli ofte 
viroj - kiuj 
agas rilate al la 
kunulo aŭ 
kunulino kiel 
al servisto, kiu 
devus ĉiam esti 
preta fari tion, 
kion ili deziras, 
kaj kies ŝatoj, 
timoj, esperoj, 
plezuroj aŭ 
deziroj ne 
indas je atento. 
Ne tiel oni 
feliĉas, ĉar al 
neniu el ni 
plaĉas, ke la 


alia uzu nin nur por siaj propraj 
celoj. Ĉar tio ne plaĉas, la per- 
sono, kun kiu oni agas prene, 
kapte, uze, iĝas malkontenta. Se 
la afero pli kaj pli ofte okazos, la 
malkontenteco plu kaj plu 
daŭros. Kaj ne eblas feliĉi, kiam 
oni vivas kun homo senfine 
malkontenta. 

Tio ŝajnas tiel memkom- 
prenebla, ke, unua-vide, aperas 
senutile tion diri. Sed en la vivo, 
tiu forgeso de la rajtoj de la kun- 
vivul(in)o estas io ege ofta. Tial 
mi permesas al mi rediri la afer- 
on: se vi volas sekvi la regulojn 
de la arto feliĉi, atentu la dezir- 
ojn, la timojn, la esperojn, la 
plezurojn de la kunvivul(in)o. 
Multaj homoj ne komprenis, ke 
ni ĉiuj malsamas. Tial, ekzem- 
ple, ili malakceptas, ke la aliaj 
timas ion, kio por ili estas tute 
ne timiga. Kaj ili ridas pri la 
timo de la alia. Per tio, ili igas la 
alian senti sin malsupera, ili 
sentigas al tiu, ke simila reago 
estas nekomprenebla, ke timi 
tiun etan aferon estas io, kio 
devus ne ekzisti, ĉar ordinaraj 
homoj tion ne timas. “Li ne 
akceptas min tia, kia mi estas”, 
- la knabino tiam pensas. “Ŝi 
volus, ke mi estu alia ol mi 
estas”, - diras al si la knabo. Tio 
ne estas la vojo feliĉen. Timo ne 
estas io, kio aperas pro tio, ke 
oni tion decidis. Jen oni sentas 
ĝin, kaj neniom helpas scii, ke 
en tia situacio la aliaj ne timas, 
nek kredi, ke oni devus ne timi. 
Se oni timas, oni timas. Oni 
rimarkas la timon, oni ne elektis 
ĝin. Kaj ĉar ni estas malsamaj, 
tio, kio timigas vin, ne estas la 
samo, kiel tio, kio timigas min. 
Kion mi diris pri timo, tio estas 
vera pri multegaj aferoj, ekzem- 
ple interesoj, ŝatoj, kontentig- 
iloj, povo facile kompreni tion, 
sed ne tion alian. Se mankas 
akcepto de tiuj malsamaĵoj, la 
miskomprenoj kaj la disaj voloj 
povas esti tiel fortaj, ke jen 
aperas milito inter li kaj ŝi. Kaj 
neniam milito estas feliĉiga. 

Ami necesigas, ke vi pensu 
pri mi kiel pri iu malsama, kiu 
rajtas esti malsama ol vi en siaj 
plezuroj, timoj, esperoj, intere- 
soj ktp., kaj kies malsamecojn vi 
rigardu gravaj. Sed ĝi necesigas 
ankaŭ, ke mi pensu pri vi la 
samon: vi estas malsama, kaj vi 
rajtas, ke mi rigardu grava tion, 
kio vi estas, kion vi deziras aŭ 


celas, kio interesas vin, eĉ se tio 
ŝajnas al mi nekomprenebla. La 
arto feliĉi enhavas la arton ami. 
La arto ami enhavas la arton 
akcepti, kaj akcepti, ke ne ĉio 
homa al ni kompreneblas. La 
arto ami grandparte estas ankaŭ 
la povo pensi pri la maltuja 
tempo, pri tio, kiel la aferoj 
estos poste, post longe, se mi 
nun agos tiel aŭ tiel ĉi. Indas 
rigardi, kiel oni agas, kaj sin 
demandi, ĉu la sekvo estos pli 
da feliĉo por la du, aŭ ĉu estos 
pli da malkontento ĉe unu. Pli 
bone, ol prepari al mi manke de 
pripensado vivon sen feliĉo, ne 
fari tuj ion, kion mi ege forte 
deziras, sed kio havos aĉajn 
sekvojn por la rilato, kaj atendi, 
ĝis la deziro estos for* aŭ ĝis mi 
rimarkos, ke, finfine, ne estas 
tiel grave ne fari la aferon. 

Eble plej malfacile en la arto 
ami estas akcepti malfeliĉon, 
kiam oni povas fari nenion por 
forigi ĝin. Se oni amas, oni dezi- 
ras, ke la alia feliĉu. Sed malfe- 
liĉoj aperas, kaj oni ne povas per 
simpla decido malaperigi ilin. 
Necesas do vivi kun la malfeliĉa 
kunulo aŭ kunulino, tiel longe, 
kiel tiu bezonos, ĝis iom post 
iom li aŭ ŝi rekomencos feliĉi, 
aŭ almenaŭ eliros el la ega 
malfeliĉeco. Plej helpas en tiaj 
okazoj, se oni sukcesas sentigi 
al la kunulo, ke oni estas apude, 
kune, kun la sama zorgo, eĉ se 
tio, kio tuŝas unu, ne same povas 
tuŝi la alian. Kaj ankaŭ se la 
malfeliĉulo estas mi, tio estas 
vera. Se mia kunulo sukcesas 
sentigi al mi, ke mia malfeliĉo 
tuŝas ŝin aŭ lin, mi pli rapide 
eliros el la malfeliĉo. Kunteni en 
si du sin-kontraŭ-dirajn ideojn - 
“tion mi deziras” kaj “tion, kion 
mi deziras, mi ne povas havi, ĉar 
la vivo estas pli forta ol mi” - 
estas malfacile, sed necese, se 
oni volas ame feliĉi. 

“Mi scias, ke mi amas vin”, 
diris franca filozofo Gustave 
Thibon, “ĉar mi volas, ke vi ne 
mortu, kaj samtempe mi scias, 
ke vi mortos”. Pripensindaj vor- 
toj, ĉu ne? 

* Se oni ne kontentigas deziron tuj, 
ĝi komence fariĝas pli kaj pli forta, 
sed post tempo, se oni sukcesis 
plu ne jesi al ĝi, ĝi komencas mal- 
grandiĝi ĝis fina foriro (aŭ ĝis posta 
reapero: povas okazi, ke oni devos 
rekomenci la aferon plurfoje). 


amo. 


numero 215-216 (2006:5-6) 



22 







La sinsekvaj; 

de amo 


Claude Piron, Svislando 

La komenco 

Je la bazo de amo ĉiam estas 
rilato. Eĉ se oni amas nur sin 
mem, amo estas rilato. Estas iu, 
kiu amas, “mi”, kaj iu, kiun tiu 
amas: “min mem”. Inter ambaŭ 
- eĉ se “mi” kaj “mem” estas 
unu sama estaĵo - ekzistas rila- 
to. Mi povas rilati al mi ame, sed 
ankaŭ sename, eĉ malame, same 
kiel mi povas rilati al mi estime 
aŭ malestime. Ke “mi” kaj “mia 
korpo” okupas la saman lokon, 
tio ne malhelpas, ke ili havas 
rilaton inter si. 

Komence la celo de la amrila- 
to estas simple pluvivi. Ĵus- 
naskito amas sian patrinon, ĉar 
ĝi bezonas ŝin. Diri, ke ĝi amas 
sian patrinon, estas ne tute 
ĝuste. Ĝi ne scias, ke tiu estaĵo, 
kiu havigas al ĝi la lakton, estas 
“iu”, estas aparta estaĵo, sed ĝi 
bezonas la rilaton, kaj tiu kon- 
tentigas ĝin aŭ ne laŭ tio, ĉu la 
lakto venas ĝustatempe aŭ ne. 
Tiu kontentiĝo en rilato estas la 
bazo de amo. 

Sed tio estas nur unu aspekto 
de tiuaĝa amo: la fakto esti apud 
la fonto de la kontenteco estas 
per si mem plezuro, korpa kaj 
anima. La korpa estas la plezuro 
tuŝi, kaj la plezuro senti, ke iu 
tuŝas nin. Sed ankaŭ kiam tuŝo 
ne okazas, aperas ama plezuro: 
la plezuro senti, ke la alia ekzis- 
tas, preta doni ion bezonatan. Eĉ 
kuŝante sola en aparta ĉambro, 
infaneto povas kontenti, ĉar ĝi 
iel scias, ke tiu soleco estas nur 
portempa. La soleca situacio do 
estas sendanĝera, kaj oni emas 
ami iun, kiu kreas senton de sen- 
danĝereco. Kontentigi niajn 
bezonojn, tuŝi nin en plaĉa 
maniero, dissendi senton de sen- 
danĝereco, tio estas atenti nin, 
tio estas sciigi, eĉ se senparole: 
“vi estas grava por mi,” alivorte: 
“mi amas vin”. 

Kelkajn jarojn poste 

Infano kvinjara, sepjara, dek- 
jara povas ami kun forto, kiun 
plenkreskuloj ne imagas. 
Knabeto povas enamiĝi al 
instruistino, aŭ knabino al 


samklasano, kaj travivi sentojn, 
kiuj igas la koron bati kun la 
sama mikso de plezuro, timo kaj 
doloro, kiel ĉe homo tridekjara, 
kiu spertis renkonton, pro kiu la 
tuta vivo ŝanĝiĝas, kaj kiu pen- 
sas: tio estas AMO kun granda 
A. Plenkreskuloj ĝenerale ne 
kredas je la seriozeco de tiuj 
infanaj amoj. Rezulte ili ofte 
fuŝe reagas, ekzemple mokante 
la infanon, kio povas esti por la 
etulo kaŭzo de granda sufero, 
fojfoje kun sekvoj por la tuta 
vivo. Tia mokado ja povas fuŝi la 
senton pri memcerteco, tiom 
helpa en la vivo. Forteco de amo 
havas neniun rilaton kun aĝo. 
Ekzistas personoj, en kiuj la plej 
vigla amo de ilia tuta vivo dis- 
volviĝis, kiam ili estis ok- aŭ 
naŭjaruloj. 

La tempo de korpa 
ŝanĝiĝo 

Kiam la korpo transiras de 
infana formo al plenkreska, amo 
kompreneble ŝanĝiĝas, ĉar 
aperas nova aspekto: sekso. 
Knabinoj malestimis knabojn, 
stultajn ĝenulojn emajn nur 
batali kaj montri al la aliaj, kiom 
ili pli fortas ol ĉiuj. Nun kun 
batanta koro ili mire turnas la 
okulojn al tiuj viriĝantoj kaj 
malkovras belecon, kiun ili 
antaŭe ne vidis. Kaj knaboj, por 
kiuj inoj estis neinteresaj estuloj 
kun nekompreneblaj gustoj kaj 
reagoj, nun havas pri ilia beleco 
neforigeblajn pensojn kaj mal- 
facile supereblajn tuŝdezirojn, 
kiuj kaŭzas en la korpo stranga- 
jn bestajn ĝu-bezonojn, neniam 
spertitajn antaŭe. 

Jam tiuaĝe komenciĝas sinde- 
mandoj, kiuj reaperos dum la 
plenkreska vivo. Ĉu mi amas? Ĉu 
mi amas la personon, aŭ la 
plezuron diri al mi, ke mi amas? 
Ĉu mi amas por kapti, plezurigi 
min, kiel en la tempo, kiam mi 
estis freŝe naskita du-monatulo 
kaj mia tuta amo iris al la patrina 
laktujo? Aŭ ĉu mi amas kun koro 
donema, ne plu memcentra, 
kvazaŭ kun emo krei ion tute 
novan, rilaton, kiu plenigu min, 
sed ankaŭ same bele plenigu ŝin 
aŭ lin? Rilaton, kiu estos tiel plena 



je amo, ke ĝi disradios lumon kaj 
belon senĉese ĉirkaŭ ni? 

Enamigo 

Tiam povas okazi, ke ni 
renkontas personon, kaj tiu 
renkonto estas kvazaŭ nin tuŝis 
fulmo. Subite, tiu persono iĝas 
estaĵo tute aparta, kvazaŭ kreita 
nur por ni, kaj fariĝas nia tuta 
mondo tiel, ke ni vidas ĉion tra 
ties okuloj. Estas en tiu renkon- 
to promeso pri konstanta ega 
ĝojo, kiu sentiĝas transmonda, 
io trans la ordinaraj travivaĵoj, 
trans la normala vivo sur-tera, 
kvazaŭ ĝi igus nin salti de sur ĉi 
tiu mondo al supera nivelo, 
ĉiela, bela, ĝuiga, fakte dieca. 
Ni tiam sentas nian animon pli 
larĝa, pli vasta, kaj ni emas ride- 
ti al ĉiuj nekonatoj, nur por kun- 
dividi kun ili tiun korplenigan 
senton, ĉar ĝi estas tro granda 
por nur eta ni, kaj nia koro ŝajne 
volas krii al ĉiuj: “Vidu, kiel mi 
feliĉas!”, “Mi renkontis ŝin!”, 
“Mi ekkonis lin!” 

Tio povas esti la komenco de 
feliĉega vivo, se tiu sento direk- 
tiĝas al iu, kiu havas personecon 
facile kunordigeblan kun la nia. 
Kaj tio okazas pli ofte, ol oni 


ĝenerale kredas. Kompreneble, 
aperos malfacilaĵoj, kaj 
disopiniado. Sed la volo kune 
resti kaj feliĉi estas tiel forta, ke 
ĉiu problemo iel solviĝas, kaj 
post ĉiu akra diskuto aŭ bataleto 
revenas paco en la paro. Tia amo 
daŭras tutvive kaj beligas la 
tutan ekziston. 

Sed la fakto, ke la enamiĝa 
sento ekfajris en nia koro, tute 
ne signifas, ke nia personeco 
povos vere feliĉe kunvivi kun 
tiu, kiu nevole vekis ĝin. ĉi 
povas esti imagaĵo kun pure 
seksa bazo, aŭ revo devenanta 
de tio, ke ni surmetas sur la 
vizaĝon, la parolojn, la ir- aŭ 
agmanieron de la renkontita 
homo bildon el la imagkrea 
parto de nia animo. Anstataŭ 
vidi la estulon, kia li aŭ ŝi vere 
estas, ni vidas imagitan person- 
on kvazaŭ tiritan el filmo aŭ 
romano. La elreviĝo, kiu venos 
poste, pro kontakto kun la vera 
esto de la alia, povas kaŭzi ege 
suferigan ŝiron en la koro, kiu 
faligas en profundan malĝojon, 
pro kiu la tuta vivo dum iu daŭro 
iĝas senkolora, sengusta, sen iu 
ajn plaĉa odoro. 

Oni ankaŭ povas enamiĝi, ne 




numero 215-216 (2006:5-6) 


.amo. 










al bildo, sed al iu vidata, kia li aŭ 
ŝi estas, sed kiu ne respondas al 
nia amo. Ni fajras, sed la alia 
restas malvarma. Tio estas ege 
doloriga, sed kion fari? Igi la 
alian ami nin kelkfoje eblas, sed 
plej ofte ne. En amaj sentoj agas 
multo nekomprenebla, kaj do 
neregebla, antaŭ kio ni povas nur 
klini nin. Fojfoje la alia tamen 
reagas, se ne per amo, almenaŭ 
per amikiĝo, kaj tiu poste povas 
evolui al vera amo. Sed se nia 
amo restas tute senresponda, aŭ 
se la situacio estas tia, ke la alia, 
kvankam sente respondema, 
praktike tamen ne povas aranĝi 
la aferojn por ke la amrilato 
povu disvolviĝi, ĝi ne povos vivi. 
Tiam necesas lerni akcepti ĝian 
morton. Ne facila faro, sed ĝi 
aldonas multon al nia vivsperto, 
kaj per tio grandigas la animon. 

La ecoj de vera amo 

Amo kapabla longtempe daŭri 
feliĉige ĉiam enhavas kvin 
ecojn. 

Unue, oni deziras esti kune. 
La simplan fakton de kuna 
ĉeesto oni sentas io altvalora, 
samtempe ege serioza kaj tamen 
povanta veki emon ridi, ridi iom 
infanece, senkaŭze, pro simpla 
ĝojo vivi kaj proksimi unu al la 
alia. Stranga okazaĵo tiam ofte 
rimarkeblas. Oni vidas belecon 
en la alia eĉ komprenante, ke la 
plimulto ne vidas ĝin. Gi ja ne 
estas vizaĝa aŭ korpa. Gi estas 
io alia, iom simila al lumo, kiun 
elradias la rideto, la okuloj, la 
tuta esprimo. Amrigardo ne 


estas priskribebla. Sed ĝi gravas. 
Homoj, kiuj neniam ricevis 
amrigardon dum sia infaneco - 
da tiaj ekzistas pli ol oni kutime 
opinias - havas malpli facilan 
vivon ol la aliaj (sed la devo 
superi la malfacilaĵojn kun tiu 
baza manko povas fari, ke ili 
kreas por si fortan personecon). 

Due, amo enhavas deziron 
koni. Oni dezirus scii ĉion pri la 
alia. Se la persono, kiu plaĉas al 
vi, ne serioze interesas vin, vi ne 
troviĝas sur la vojo al vera amo. 
Sed koni homon estas malfacile. 
Personeco estas tiom pli riĉa ol 
ni kredas unuavide! Tiu estas 
aspekto de la arto ami, en kiu 
nur malrapide, nur iom post iom 
oni povas sukcesi. Plene koni 
homon ja estas neeble, sed pro- 
gresi en la konado sufiĉas. Kaj 
estas io feliĉiga en la fakto ne 
tute koni, kaj do ĉiam malkovri 
en la alia ion novan, pri kio ni 
ekmiras. 

Trie, plenkreskula amo - kon- 
traste kun infaneca, kiu estas 
kapta - necesigas volon lasi la 
alian libera kaj ne malbonfari al 
li aŭ ŝi. La sento, pro kiu oni tiel 
agas, havas nomon eksteran al la 
facillingva vortlisto: respekto. 
Ekzemploj de ne respekto helpos 
vin kompreni, kio ĝi estas. Se vi 
estas laca, nepre bezonas dormi, 
kuŝas sur via lito, kaj mi sonigas 
diskon, kies tro forte brua 
muziko malebligas vian 
endormiĝon, mi ne respektas 
vian rajton ripozi. Se vi prunte 
donis al mi libron, kaj mi skri- 
baĉas sur ĝi, mi ne respektas 


vian libron. Se vi diris al mi 
sekreton, petante min diri ĝin al 
neniu, kaj mi disrakontas ĝin, 
mi ne respektas vian sekreton. 

Mi konas edzon, kiu foje diris 
al sia edzino: “Ni transloĝiĝos. 
Mi jam subskribis la paperojn 
por alpreno de la nova loĝejo”. 
Kaj ili antaŭe eĉ ne diskutis pri 
ebla transloĝiĝo! Ŝi eĉ ankoraŭ 
ne vidis la novan loĝejon, kiam 
ŝi unuafoje sekvis lin tien. Tiel 
agi estas malrespekti. Respekto 
estas nemalhavinda parto de 
amo. Tiu viro certe ne vere amis 
sian edzinon. Ne mirige do, ke 
post nelonge ili disiĝis. 

Respekti, tio estas ankaŭ rilati 
al la alia kiel al memstara per- 
sono, kiu havas proprajn volon, 
gustojn, interesojn, kiujn oni 
akceptas tiaj, kiaj ili estas. Se 
sporto ne interesas vin, dum via 
kunulo aŭ kunulino ĝin treege 
ŝatas, kaj vi pro tio malestimas 
ŝin aŭ lin, tio signifas, ke vi ne 
akceptas, ke aliulaj gustoj povas 
diferenci de la viaj. Tio estas 
malrespekto. Kompreneble, ne 
temas pri tio, ke vi alprenu la 
gustojn de la alia, nur, ke vi 
akceptu, ke gustoj malsamas, 
kaj ke vi pensu pri tiu diferenco, 
kiam vi kune decidos ion. 

Ni vidis, ke tiu, kiu amas, 
deziras koni la amatan person- 
on, kaj do normale pri tiu 
scivolas. Sed povas esti batalo 
inter la bezono koni kaj la 
bezono respekti. Kiam oni 
respektas, oni akceptas, ke parto 
de la vivo de la alia estas 
nekonata al ni, oni ne devigas la 
alian diri al ni ĉion. Oni lasas al 
la alia tion, kion en kelkaj kul- 
turoj oni nomas ties “sekreta 
ĝardeno”. Kompreneble en tio 
estas danĝero, ke la alia uzos 
tiun eblon por fari aferojn, kiuj 
kontentigas lin aŭ ŝin, sed estas 
aĉaj por la alia. Tial paroj funk- 
cias pli bone, se, kvankam 
ambaŭ sentas sin liberaj rilate la 
alian, ili kapablas malkaŝe 
paroli unu al la alia pri tio, kio 
gravas por ili kaj pri tio, kio 
povus suferigi la alian, kaj kion 
tamen ili sentas fortan emon 
fari. Ankaŭ diri al la alia, kion 
tiu nepre bezonas scii por senti 
sin bone en la rilato, estas 
aspekto de la respekto. 

Kvare, vera amo enhavas 
zorgemon. La vorton “zorgi” 
Plena Ilustrita Vortaro difinas, 
kiel “serioze direkti sian atenton 
kaj agadon al ies bono”. Ne 


eblus pli ĝuste esprimi tiun eron 
de amo. Por ami, ne sufiĉas 
deziri esti kune, ne sufiĉas 
deziri koni, ne sufiĉas respekti, 
krome necesas atenti la bonon 
de la alia. Sed tio estas mal- 
facila. Kiel scii, kio estas la 
bono de iu alia? Ofte gepatroj 
diras al filo aŭ filino: “Tion mi 
malpermesas, ke vi faru. Mi 
decidis tion por via bono”. 
Kelkfoje ili pravas, kaj efektive 
la juna homo, sekvante la gepa- 
tran diron, ne falos en kaptilon, 
kiu poste estus fonto de ĉiama 
bedaŭro. Sed alifoje la gepatroj 
imagas la bonon de la ido tute 
alia ol ĝi estas. Kiom da 
gejunuloj estis puŝitaj en 
okupon, kiun ili ege malŝatis kaj 
en kiu ili malfeliĉis, ĝis - se ili 
havis la kuraĝon - ili decidis 
liberigi sin el la gepatra konsilo 
kaj iri la propran vojon al tio, 
kio estis por ili pli ĝusta 
maniero vivi! 

Kvine, amo, en sia plej alta 
disvolviĝa ŝtupo, igas la du 
gekunulojn preni sur sin komu- 
najn respondecojn. Plej ordinara 
objekto de tia kuna respondeco 
estas infanoj. Sed la kunrespon- 
deco povas direktiĝi al ĉiaspecaj 
celoj. Ĝi povas rilati al la loĝejo, 
al la okupo, al socia aŭ politika 
agado, aŭ al aliaj kampoj. Estas 
malfacile imagi, kiel du anoj de 
unu paro, kiuj profunde amas 
unu la alian, povus havi neniun 
komunan respondecon. Eble tio 
estas la afero, kiu plej ligas unu 
al la alia la du, kiuj amas. 

Ĉu la vorto “ligas” ĝenas vin? 
Tamen en amo estas ligo. Se la 
amo estas altnivela, bonkvalita, 
la ligo estas forta, ne facile 
rompebla, tamen tute ne streĉa. 
Oni estas ligita, sed libera. Tiu 
ŝajna kontraŭdiro estas unu 
ekzemplo de la multaj sin-kon- 
traŭdiraj aspektoj de amo: esti 
libera, sed ligita; voli funde 
koni, sed respekti la sekretojn; 
kune esti sed akcepti, ke neku- 
naj momentoj povas esti nece- 
saj; kune respondeci pri iuj afer- 
oj, sed lasi la alian sola respon- 
deculo pri aliaj... 

Multo estas neklarigebla en 
koraj aferoj. Amo povas fari 
nian koron vasta, sed nia menso, 
rilate al ĝi, ĉiam restas eta, eta, 
eta. 

ilustri - enmeti bildojn por pliklarigi 
aŭ plibeligi tekston. 


24 


amo. 


numero 215-216 (2006:5-6) 








Manfred 

Germanio 


Westermayer, 




numero 215-216 (2006:5-6) 


amo. 


Poligamio estas geedziĝo kun 
pli ol unu partnero. Poliginio 
signifas, ke unu viro havas 
plurajn edzinojn, kaj polian- 
drio, inverse, - ke unu virino 
havas plurajn edzojn 
samtempe. Poligamio estas 
kontraŭleĝa en plej multaj 
socioj. 

Ĉar mi estas viro, mi skribas 
ĉefe el vira vidpunkto; eble viri- 
no verkus artikolon el sia vid- 
punkto. En la modernaj socioj 
pli kaj pli ofte geedzoj divorcas 
pro diversaj kialoj, kaj poste unu 
aŭ ambaŭ denove geedziĝas kun 
aliaj partneroj. Tio estas akcepta- 
ta en la plej multaj socioj. La 
kaŭzoj por divorco estas diver- 
saj, verŝajne, plej ofte, ĉar viro 
trovis alian virinon (aŭ estis tro- 
vita de alia virino?), kaj sekve la 
edzino ne akceptas tion kaj pos- 
tulas divorcon, aparte kiam la 
alia virino ricevas bebon de ŝia 
edzo. Tia disiĝo kaj finfine la 
divorco ĉiam kaŭzas animajn 
vundojn, des pli kiam la paro 
jam havas infanojn. Por la 
infanoj la plej malfacila situacio 
estas perdi unu el la gepatroj pro 
divorco, aparte kiam la rilato 
inter la divorcitoj malboniĝas. 

Kial tio okazas? Kial viroj ne 
estas tiom fidelaj? Ili ja dum la 
enamiĝa tempo kaj okaze de la 
geedziĝo eble ĵuris eternan fid- 
elecon - aparte se okazis religia 
geedziĝceremonio. Laŭ biolo- 


En kelkaj socioj - afrikaj, 
arabaj, (antaŭe - Red.) mor- 
monaj* - estas laŭleĝa eblo 
havi plurajn edzinojn 
samtempe (kutime malpli ol 
kvar). Gravan rolon tie ludas 
socialaj kaŭzoj: ekzemple kiam 
edzino perdis la edzon (dum 
militemaj tempoj tio okazis plej 
ofte), la frato kutime devis 
zorgi pri la bofratino, kaj tiel ŝi 
fariĝis lia alia edzino. La regu- 
lo ĉiam postulas, ke la edzo 


same bone zorgu pri ĉiuj edzi- 
noj. Ankaŭ en Afriko ekzistas 
poligamiaj socioj, kie ĉiu edzi- 
no havas propran dometon kaj 
estas memstara. La araba versio 
estas haremo, kiam la edzinoj 
kune loĝas, sed plene dependas 
de la edzo. 

Ekzistas ankaŭ alimaniera 
socio, kie virinoj posedas la 
terenon (matriarka socio) kaj 
pro tio povas havi plurajn edzo- 
jn. Ekzemple, mi spektis telev- 
ide, ke virino en Ladako 
(Himalajo) samtempe edzigis 
du fratojn, ĉar la alia frato ne 
havus vivobazon vivante sola. 

Laŭ la moderna pensado kaj 
liberigo de sociaj limoj, tiel ke 
ankaŭ samseksemuloj rajtas 
vivi kune kaj geedziĝi en kelkaj 
landoj, eble sekvos la ideo, ke 
ankaŭ poligamio povas esti 
akceptebla. Kompreneble, ĝi 
devas baziĝi sur la plene libera 
akceptado de ĉiuj kunpartneroj, 
kaj sur la reguloj, kiuj certigas 
samajn devojn kaj rajtojn, kaj 
donas al la infanoj la certecon 
esti en unu familio. 

Kiamaniere la kunvivado 
povus funkcii? Ĉiuj partneroj 
povus loĝi en unu granda loĝe- 
jo aŭ domo kun komunaj kuire- 
jo kaj loĝĉambro, sed propraj 
dormoĉambroj por ĉiuj; aŭ la 
virinoj loĝu en apartaj loĝejoj. 
Ĉiukaze ili devus loĝi tiom 
proksime, ke la infanoj povu 
ĝui la ĉeeston en granda 
familio. Kiam - kiom longe - 
la viro kune loĝas kun unu el la 
edzinoj jam estas detalo, kiun 
la partneroj devas decidi. 

Mi legis libron de sociologo 
Lrank Joachim**, kiu - iomete 
ŝerce - diskutis la ideon pri 


okpersona geedziĝo, do, de 
granda familio el kvar paroj, kiuj 
konstante aŭ rotaciante estas 
proksimaj partneroj. La ĉefa 
ideo estis, ke tiamaniere recipro- 
ka helpo povas stabiligi la 
socion. Li ne diskutis samseksan 
kaj malsamseksan kunvivadon 
en tia granda familio, kvankam 
ankaŭ tio estus imagebla. 

Certe tia kunvivado devas baz- 
iĝi sur libervola decido kaj reci- 
proka respekto de la partneroj, 
kaj devas esti formale agnoskita 
de la socio. Hodiaŭ ja eblas klare 
analizi, kiu estas la biologia 
patro de infano, kio ja certe 
interesas ĉiujn infanojn; do, tio 
ne plu estas problemo. Laŭ la 
nuna moralo, verŝajne, malmul- 
taj virinoj akceptus poligamion, 
sed preferus divorci. Tamen, se 
ekzistus la leĝa eblo, ĝi donus 
plurajn avantaĝojn kaj al la 
familio, kaj al la socio. 

* mormono - ano de religia 
komunumo, fondita en 1830 de 
Jozefo Smith en Usono, predikanta 
pri Jesuo, sed bazita sur nova rev- 
elacio (N.PIV); plena nomo - Eklezio 
de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de 
la Lastaj Tagoj. Kvankam en la frua 
tempo poligamio en mormona socio 
estis praktikata, en 1890 la eklezio 
malpermesis poligamion kaj eksko- 
munikas ĉiujn, kiuj praktikas ĝin - 
sed ankaŭ nun iuj sektoj de mor- 
monoj praktikas poligamion - Red. 
** Frank Joachim, “Die 8er Ehe, 
Variationen ueber die Monogamie”, 
Kabel-Verlag, 1993. 


gia vidpunkto, viroj kaj virinoj 
havas malsamajn strategiojn 
por zorgi pri la estonteco. 
Virino, kiu ja investis multon 
de sia propra korpo por naski 
bebon, zorgas por kiel eble plej 
stabilaj kondiĉoj por kreskigi la 
infanon, havi helpon, kiam ŝi 
maljuniĝas, ne konsciante pri la 
pludonado de sia genetika here- 
daĵo. Viroj havas similajn celo- 
jn, sed, krome, ili preferas dis- 
tribui sian genetikan heredaĵon 
- eble por malgrandigi la riskon 
de perdo kaj por certigi la 
kvaliton. 


Ĉu vi havas opinion pri tiu 
ĉi aŭ aliaj artikoloj de tiu 
ĉi numero? Skribu vian 
opinion, kaj ni kun plezuro 
aperigos gin en unu el la 
sekvaj numeroj! 


Per nigra koloro estas indikitaj landoj, kie poligamio estas laŭleĝa 












Saliko, Finnlando 

Estas ie lando, kie la vintro regas preskaŭ 
tutjare kaj suferigas la homojn per frosto, 
malhelo kaj neĝo. Tial la loĝantoj konstruis 
por si grandegan subvitran ĝardencentron, 
kie ili povas pasigi siajn liberajn horojn 
kvazaŭ en bela parko. 

En la ĝardencentro troviĝas diversaj 
forcejoj, ĉiu kun sia temperaturo, lumo kaj 
humideco. En la Rozejo kreskas nur rozoj, 
kiujn la vizitantoj rajtas admiri tra vitra 
vando, sed ili ne rajtas eniri tiun sanktejon 
de bonaj odoroj kaj ravaj koloroj. En la aliaj 
kreskejoj floras aliaj floroj: krizantemoj, 
tulipoj, amarilidoj, hiacintoj, narcisoj, 
primuloj, diantoj kaj aliaj. En novembro kaj 
decembro, ĝuste kiam la tagoj estas plej 
mallongaj kaj krepuskaj, la atenton kaptas 
blankaj aŭ rozkoloraj jul-arboj super la 
florbedoj. Ili estas plenplenaj je graciaj 
floroj, kiuj kvazaŭ ŝpruĉas laŭlonge de la 
verdaj branĉoj, kaj ĉiu floro ĉarmas. Gravaj 
estas ankaŭ la senfloraj plantoj en siaj argi- 
laj aŭ plastaj potoj, ili serpente grimpas, 
rigide staras aŭ ĉarme pendas. Ili forigas la 
malvarmon kaj sopiron el la koroj de la viz- 
itantoj, kiuj povas ankaŭ ripozi kaj manĝi 
frandaĵojn en la eleganta kafejo de la ĝar- 
dencentro, kie sur ĉiu tablo staras florvazo 
kaj bombonujeto. Infanoj tie ofte elektas 
glaciaĵon en bela vitra bovlo kun beroj kaj 
fruktopecoj kaj kuketon. 

En la koro de la ĝardencentro, inter arbe- 
toj el sudaj landoj, situas kaĝego kun du 
blankaj papagoj, kiujn la infanoj de la viz- 


itantoj treege ŝatas. Ofte ŝajnas, ke la birde- 
goj nur dormetas, sed kaŝe ili palpebrumas 
al la infanoj kaj en sia sekreta lingvo ili 
interŝanĝas tiklajn rimarkojn pri la uloj 
ekster la kaĝo. Tamen oni ne povas nei, ke ili 
ankaŭ sonĝas pri la ĝangalo, de kie oni ilin 
perforte forprenis antaŭ dek jaroj. Nun ili 
estas jam maljunaj, kaj la danĝeroj de la 
ĝangalo eble estus troaj por ili; en la kaĝo ili 
estas sekuraj kaj ĉiuj admiras ilin. Ili ankaŭ 
havas sufiĉe por manĝi. 

Proksime al la papagoj lirlas fontano, kaj 
la sonoj de la akvo plaĉas al ĉies oreloj. 
Subakve videblas ruĝaj lumvezikoj, kvazaŭ 
vulkaneto tie elsputus iom da fajro kaj fumo. 
Ĉirkaŭe kreskas verdaj muskoj kaj aliaj 
molaj plantoj, kiuj bonfartas en humida 
ombro. En pli luma loko pli fore oni trovas 
orkideojn, kies interesajn korolojn ĉiuj viz- 
itantoj ŝatas pririgardi kaj flari. Ili estas eĉ pli 
multekostaj ol la rozoj, kaj tion la orkideoj 
bone scias kaj pri tio ili estas fieraj. 

Tamen kelkaj klientoj diris, ke la floroj 
estas tro multekostaj kaj tro rapide velkas. 
Ili deziris ion daŭran, florojn kiuj ne velkos. 
ĉuste por tiaj klientoj estis konstruita ven- 
dohalo plena je plastaj kaj silkaj ornamplan- 
toj, kiujn oni fabrikis plej eble bone imitante 
la naturajn. Tie staras blankaj lekantoj, hel- 
bluaj miozotoj, densbluaj cejanoj kaj kam- 
panuloj, flavegaj heliantoj, karmezinaj fuk- 
sioj kun ĉarma blanka subjupeto - fakte, ĉiaj 
artefaritaj floroj kaj plantoj sen odoro kaj 
vivo. La plastaj rozoj opinias sin pli valoraj 
ol la vundeblaj vivaj rozoj de la Rozejo, ĉar 
ili scias, ke ili senŝanĝe same aspektos de 


sezono al sezono, de jaro al jaro. 

En unu aprila tago la ĝardencentron haz- 
arde enflugis malgranda birdo. Gi ne povis 
kompreni, kie ĝi estis. Ege maltrankvila, ĝi 
flugadis inter la artefaritaj plantoj, jen ĝi 
sidiĝis sur tigon, jen ripozis sub folio, sed 
nenie ĝi trovis semojn, insektojn aŭ vermo- 
jn. Fine ĝi, jam preskaŭ en ŝoko, envenis la 
centran parton de Verdlando kaj iom trinkis 
el la fontano por trankviligi sin (kvankam ĝi 
timis la lumvezikojn, ĝi nepre devis sen- 
soifigi sin). Poste ĝi rimarkis la dormetanta- 
jn papagojn kaj demandis ilin, kie ĝi do 
estas kaj kial la plantoj en la vendohalo estas 
tiel nenature malmolaj, senodoraj kaj stran- 
gaj. “Ili ne vivas”, - respondis la papagoj, - 
“Ili estas faritaj de homoj en fabriko.” Kaj ili 
rakontis ĉion pri la tuta ĝardencentro. Ju pli 
la birdeto eksciis, des pli ĝi eksopiris pri sia 
arbaro, pri la nuboj super la vitraj tegmentoj. 
La papagoj diris al ĝi, kie en la tegmento 
situas malfermaj klapetoj, kaj finfine ĝi 
sukcesis elflugi. Finfine en la blua ĉielo, sen 
vandoj kaj obstakloj, ĝi sentis sin libera kaj 
ĝoja, kvankam estis malvarme kaj ĝi 
rimarkis, ke falko gvatas ĝin. Rapidege ĝi 
kaŝiĝis en la plej densa arbaro. 

En alia tago la vendohalon de la artefari- 
taj plantoj enflugis du abeloj. Unue ili ĝojis, 
ĉar ĉie ili vidis allogajn korolojn, sed baldaŭ 
ili elreviĝis, ĉar la belaj floroj enhavis nek 
nektaron nek polenon. Krome, kelkaj el ili 
nenature malbonodoris. La abeloj plendis 
kaj riproĉis la florojn, sed kiam ili aŭdis ke 
tiuj estas homfaritaj nenaturaĵoj, ili ekkom- 
patis ilin. La vivo de tiaj floroj ja estas teda 


26 


amo. 


numero 215-216 (2006:5-6) 








kaj senfrukta. La abeloj decidis rakonti al ili 
pri la naturo ekstere. Ili rakontis pri la kare- 
saj sunradioj, pri refreŝiga roso, pri pluvo 
kaj tondro, pri la sinsekvo de sezonoj. Ĉio 
tio sonis tiel ekscite, ke la artefaritaj plantoj 
preskaŭ ploris, ĉar ili komprenis, ke al ili 
mankas multego kaj ke ilia vivo estas 
sencela kaj vana. Vera vivo ĉiam ŝanĝiĝas, 
disvolviĝas, kaj ĝuste tio faras ĝin vivinda. 

Antaŭ la sunsubiro la abeloj forflugis al 
siaj florejoj kaj abelujo, kaj la pordoj de la 
ĝardencentro estis ŝlositaj. Nur la ĝardenla- 
boristoj restis por akvumi kaj sarki, por 
fekundigi kaj tondi kaj por ĉion bele ordigi 
post la vendoplena tago. Sed ĉe la artefaritaj 
floroj neniu laboris; ili ja ne bezonis prizor- 
gadon. Ili sentis sin solecaj kaj forgesitaj. En 
la Rozejo ŝvelis novaj burĝonoj. La artefari- 
taj floroj ne povis forgesi, kion ili aŭdis de la 
abeloj. Ili perdis sian memfidon. Se eblus, 
ili klinus sian kapon kaj hontus. 

En la sekva tago la ĝardencentron vizitis 
Magiisto. La artefaritaj floroj bone memoris 
lin, li ja vizitis la centron ĉiuprintempe. La 
vintrojn li pasigis ĉe Mediteraneo, sed la 
sennoktajn somermonatojn de Nordio li 
ŝatis tiom, ke li ĉiam revenis en sian vilaon 
en majo. Poste li kutimis inviti la najbarojn 
en sian domon kaj distris ilin per novaj pro- 
grameroj antaŭ abunda kaj franda nok- 
tomanĝo. La reveno de la Magiisto en la 
vilaon ĉiuprintempe estis evento tre grava 
por liaj najbaroj. 

Post la butikumado la Magiisto iris ripozi 
en la kafejon kaj mendis grandan tason da 
ĉokolado kun kukoj. Poste li ankoraŭ 
mendis ovolikvoron, kiun li gustumis kaj 
kirlis en la buŝo. Por li tio estis granda ĝuo. 
De sia tablo li povis vidi preskaŭ ĉiujn 
kreskejojn, sed plej bone li vidis la halon de 
la silkaj kaj plastaj floroj. Nun li sentis ian 
nekutiman ekscitiĝon, malĝojon kaj emon 
alproksimiĝi al tiuj plantoj. Li elprenis el sia 
poŝo sian trian orelon, ŝaltis ĝin kaj tuj 
aŭdis, pri kio interflustris la floroj. Ili pete- 
gis, ke li helpu ilin eskapi de la ĝardencen- 



tro, kie ili nur enuis kaj al neniu utilis. Ili 
rakontis al li, kion ili aŭdis de la birdo kaj la 
abeloj, kaj ili demandis, ĉu tio estis vera. 
“Jes, tio estas vera,” - diris la Magiisto en 
sian trian orelon, kiun per butonpremo li 
povis transformi en elsendilon. “Sed tio 
estas ankaŭ danĝera,” - li aldonis. La floroj 
demandis, ĉu la Magiisto povus sorĉe trans- 
formi ilin en verajn florojn kaj lasi ilin pasi- 
gi almenaŭ unu semajnon en la naturo ekster 
la ĝardencentro. 

La Magiisto, kiu mem oftege vojaĝis kaj 
kiu konis la ĝojojn kaj malĝojojn de la 
mondo, kompatis la plantojn, sed li devis 
averti ilin, ke se li helpus al ili eskapi, li 
tamen ne povus helpi al ili reveni. Ili 
enradikiĝos kaj neniam plu povos ŝirmi sin 
kontraŭ la vetero. En aŭtuno ili devos mala- 
peri kiel ĉiuj aliaj floroj en Nordio. Ĉu ili ne 
bedaŭros kaj ne sopiros pri la varma vendo- 
halo? La floroj opiniis, ke ne gravas; ili 
deziregis nur vivi veran vivon ekstere. “Ni 
deziras aŭdi la susuradon de la vento, ni 
soifas la roson kaj pluvon, ni volas senti la 
abelojn kaj burdojn rampi inter niaj petaloj,” 
- suspiris la floroj de la vendohalo, - 
“Bonvolu helpi al ni eskapi! Tio estas nia 
ribelo kontraŭ nenatura juneco.” 

En la sekva mateno la laboristoj revenan- 
taj en la ĝardencentron rimarkis, ke ĉe la 
pordo kreskas tropeoloj, kiujn ili neniam 
antaŭe rimarkis, kaj ankaŭ en la herbejo 
staras kuriozaj plantoj, kiuj fakte ne devus 
kreski tie, sed ili aspektas tre ĉarme. Kiam 
ili rigardis en la vendohalon de la artefaritaj 
plantoj ili konsterniĝis. Ili vidis nur renver- 
sitajn korbojn kaj ujojn sen plantoj. Ili ne 
povis kredi, ke iu kliento povus aĉeti ĉiujn 
plantojn. La maljunaj blankaj papagoj pro- 
vis sciigi ilin pri la ribelo de la plastaj kaj 
silkaj floroj, sed ili nur demandis sin, kial la 
papagoj estas tiel kriemaj kaj maltrankvilaj. 
Ĉu la ĝardencentron nokte eniris ŝtelistoj? 
Unu el la laboristoj baldaŭ frapis la pordon 
de la oficejo de la ĉefĝardenisto kaj sciigis 
lin pri la situacio. La ĉefo volis tuj vidi la 
vendohalon propraokule: ĝi aspektis ĝuste 
tiel kiel diris la laboristoj. Poste li tuj iris 
foliumi siajn katalogojn, ĉar li sciis, ke li 
devas rapide mendi novajn artefaritajn plan- 
tojn, ĉar povas veni klientoj, ekzemple 
alergiuloj, kiuj nepre bezonas tiajn. 

Promenantoj en la apuda parko tiutage 
trovis plantojn, kiujn ili neniam antaŭe vidis 
tie. En la herbejo bluis cejanoj kaj inter la 
arbustoj aperis karmezinaj fuksioj. Infanoj 
en la kamparo trovis liliojn kaj rozojn, 
bovinisto trovis etan palmon en la paŝtejo, 
kaj ĉiuj demandis sin, ĉu la klimato subite 
plivarmiĝis tiel, ke nun ĝermas kaj kreskas 
semoj kaj bulboj, kiujn kunportis turistoj el 
foraj landoj. Oni telefonis al la redakcio de 
la loka gazeto, kaj la redaktoro venis foti kaj 
intervjui la homojn kiuj trovis la ekzotajn 
plantojn. La novaĵo estis videbla ankaŭ tele- 



vide. Pri tio oni parolis dum du tagoj, sed 
post unu semajno la afero interesis neniun. 
Oni neniam eksciis, ke la Magiisto helpis al 
la artefaritaj floroj ribeli kontraŭ eterna 
juneco kaj transformis ilin en verajn vivant- 
ajn plantojn. 

La plantoj kaj floroj ege ĝuis sian 
ŝanĝiĝon. Ili sentis ke al ili kreskis radikoj, 
kiuj povis ensorbi akvon sed ankaŭ vundiĝi 
kontraŭ ŝtonoj. Tio feliĉigis ilin kvankam 
ankaŭ dolorigis. Ili sentis papiliojn tuŝeti ili- 
ajn stamenojn kaj burdojn kaj abelojn 
grimpi al ilia pistilaro. Ho, kiel tio tiklis ilin! 
Ili volis ridegi, sed ili povis nur svingi siajn 
korolojn en varmeta vento. Ili aŭdis pepado- 
jn de birdetoj, rukuladon de kolomboj kaj 
kriojn de korvoj. Vespere ili sentis, ke ili 
mem bonodoras. Plej gravis por ili, ke neniu 
tago similis al la antaŭa. 

La somero finiĝis kaj noktoj fariĝis mal- 
helaj kaj malvarmaj. Tiam kelkaj el la 
antaŭaj plastofloroj eksopiris pri la ŝirmo de 
la ĝardencentro, kiu radiis kiel giganta 
lanterno en la foro. Okazis tamen tiel, ke 
neniu el ili povis elradikiĝi. Iliaj petaloj for- 
falis, la tigoj sekiĝis, flaviĝis kaj falis la 
folioj. La plejparto de la plantoj tamen ankaŭ 
nun ĝojis. Ili aŭdis siajn semojn tinti en la 
sekiĝintaj kapsuloj kaj semujoj. Ili vidis 
kelkajn semojn ekflugi. Birdoj alvenis kaj 
kaptis semojn en la aero aŭ enbekigis ilin de 
sur la grundo. La plantoj ne malĝojis, ili ja 
havis tiom multe da semoj! Ili ŝatis la bird- 
etojn. Venis ankaŭ tiu, kiu unue rakontis al ili 
pri la mondo ekster la ĝardencentro. ĉi 
baldaŭ flugos suden, ĉar ĝi ne povus elteni 
vintron. 

Ankaŭ la Magiisto, antaŭ ol flugi al 
Mediteraneo, venis adiaŭi la plantojn, kiujn 
li printempe sorĉis. Li konsolis ilin, ke ili 
vivis ne vane. E1 la radikoj kaj semoj 
rekreskos floroj. Post ok aŭ naŭ monatoj 
venos nova varma sezono, lumo kaj pluvo. 
La vera vivo eterne daŭros, kaj ĉiam alter- 
nos ĝojo kaj malĝojo, dormo kaj maldormo. 
A1 la palmeto en la paŝtejo li tamen devis 
diri, ke ĝi ne eltenos la nordan vintron, kaj 
ĝi respondis, ke ĝi tamen kontentas pri la 
semajnoj, kiam ĝi vere vivis. 

En la sekva nokto ekblovis glacia vento, 
kaj neĝoflokoj ŝirme kovris ĉiujn 
kreskaĵojn. 




numero 215-216 (2006:5-6) 


.amo. 












Dmitrij Cibulevskij, Ukrainio 

Scivolemo ofte alportas al la 
homo malagrablaĵojn, eĉ 
danĝeron. Sed malgraŭ tio, 
kutime oni riskas, strebas 
ekscii ion novan por si. Tiel 
oni malkovras diversajn natu- 
rajn leĝojn, aperas gravaj 
eltrovoj... Ankaŭ mi estas ege 
scivolema. Foje preterirante 
ian forbrulintan konstruaĵon, 
mi tien eniris por simple 
rigardi, kio okazis tie, kio 
restis. Kaj inter la malpuraĵoj 
mi trovis ial sufiĉe bone kon- 
serviĝintan lernejanan 

maldikan kajeron, nur kies 
finaj paĝoj suferis pro la 
fajro. Neniu povas diveni, kiu 
estis la aŭtoro de tiuj skri- 
baĵoj, en kiu instituto studis la 
aŭtoro. Pro tio mi riskas pub- 
likigi la skribitajn notojn, kiuj 
entenas sufiĉe intimajn 
detalojn... Jen kio estis en ĝi. 

Lundon. la 3-an de sep- 
tembro 

Mi estas studentino. Por mi 
tio estas grava evento en la vivo. 
Eble pro tio mi ekdeziris skribi 
pri mia studenta vivo notojn en 
tiel nomatan taglibron. Certe 
estos nur iaj eĉ ne ĉiutagaj notoj 
pri la plej gravaj okazintaĵoj. 

Hodiaŭ estis la unua tago de 
mia lernado en la instituto. 
Malgraŭ la lekcioj, ĉiuj gestu- 
dentoj plejparte rigardis unu al 
la alia, strebante iom konatiĝi. 
Ja ni devos lcune studi lcvin lon- 


gajn jarojn. Ni ĉiuj venis el 
diversaj lernejoj, eĉ aliurbanoj 
multas. Kompreneble, ankaŭ la 
niveloj de niaj scioj estas diver- 
saj. Iu pli profŭnde regas la stu- 
dobjekton, iu estas preskaŭ 
analfabeta. Ankaŭ laŭaspekte ni 
estas diversaj. Urbanoj diferen- 
cas de vilaĝanoj; ne per la 
vestaĵoj - lastatempe ĉiuj jam 
posedas modernajn vestojn, niaj 
bazaroj funkcias bone... Kaj la 
karakteroj... Certe tio plej 
gravas en la interrilatoj. 

Vendredon, la 7-an de 
septembro 

La unua semajno en la institu- 
to pasis. La lecionoj tute ne 
similas tiujn en la lernejo. 
Instruistoj lekcias aŭtomate, ne 
atentante, ĉu ni sukcesas ĉion 
enkapigi, aŭ bezonatas pli mal- 
rapida prezento de la materialo. 

Ofte ni devas ŝanĝi aŭditori- 
ojn. Sed la paŭzoj ne longe 
daŭras. Ni eĉ ne ĉiam sukcesas 
manĝeti - malgraŭ tio ke kaf- 
ejoj multas, ili estas preskaŭ en 
ĉiu etaĝo. Ankaŭ du manĝejoj 
konstante funkcias. La instituto 
estas grandega konstruaĵo. En 
ĝi lernas eble tri-kvar mil stu- 
dentoj. Inoj pli multas, ĉar la 
estonta profesio “instruisto” 
allogas inojn unuavice. 

En nia grupo el 30 studentoj 
estas nur ses junuloj. Do, se la 
instituton oni nomas “la institu- 
to de fianĉinoj”, tio eĉ pli 
taŭgas por nia grupo. Mi jam 
rimarkis, ke ĉiuj ses junuloj 


estas jam “distribuitaj” inter 
niaj studentinoj. Mi persone ne 
“partoprenis” la distribuadon, 
eĉ ne interesiĝis pri la knaboj, 
des pli tiuj, lciuj estas en nia 
grupo, tute ne meritas esti “dis- 
tribuitaj”, kompreneble laŭ mia 
persona opinio... 

Sabaton, la 8-an de sep- 
tembro 

Hodiaŭ mi ne havis lekciojn. 
Mi decidis daŭrigi la hieraŭan 
priskribon. Jen do. Temis pri la 
junuloj. 

En aŭditorioj mi sidas kutime 
ne en la unuaj vicoj kaj ne en la 
lastaj. Ie meze. Apudas iom 
dilceta bone vestita samaĝulino, 
loĝanta relative proksime al mi 
kaj vizitinta, kiel mi eksciis, 
najbaran lernejon. Ni sukcesis 
jam konatiĝi, iom ekplaĉi unu al 
la alia kaj emas lcune prepari la 
hejmtaskojn. 

Ankaŭ ŝi ne interesiĝas pri la 
junuloj. Ŝi jam havis ne tre 
bonan sperton. Malgraŭ la 
samaĝeco, ŝi sukcesis jam 
edziniĝi kaj... divorci. La eksed- 
zo estis ia donĵuano, celanta 
nur, evidente, fari iajn “rekord- 
ojn” pri siaspecaj “venkoj”. 

Rigardinte al niaj junuloj, mia 
novkonatino esprimis la opinion 
pri ili per unu vorto: “Fi!” Sed 
jam de la tria tago ŝi atente ekri- 
gardis al nia instruisto pri histo- 
rio. 

- Kion vi pensas, - demandis 
mi. - Li ja pliaĝas pli ol duoble! 

- En la personaj rilatoj gravas 


ne la aĝo, - respondis ŝi. 

Poste mi rimarkis, ke al nia 
instruisto pri literaturo inklinas 
multaj junulinoj de nia grupo, 
kurso kaj de la tuta instituto. 
Eble li meritas tion? 

Lundon, la 15-an de 
oktobro 

Pli ol monaton mi nenion 
notis en la libreto. La lecionoj 
pasis ordinare, sen iaj esceptoj - 
profesoroj prelegis siajn studob- 
jektojn, oftis seminarioj, dum 
lciuj ni prezentadis niajn sci- 
ojn... Ankoraŭ nenion mi notis 
pri niaj instruistoj, kiuj kon- 
stante vizitas nian grupon kaj 
strebas doni ian novan materi- 
alon, enkapigi al ni ion intere- 
san de sia vidpunkto, kaj kon- 
troladas niajn sciojn. Fakte tiu 
esprimo “strebas doni...” ne 
estas ĝusta - certe ili prezentas 
ion vere novan kaj interesan. 
Sed ĉu ni ĉiam estas pretaj tion 
“preni”? 

Komence de la oktobro estas 
festata unu profesia festo, nome 
la Tago de Instruisto. Kutime, 
oni solene gratulas siajn instru- 
istojn, enmanigante ordinare 
florojn. Studentoj ankaŭ de nia 
grupo decidis fari la samon. Ni 
decidis inter niaj gestudentoj, 
kiu kiun gratulos. Ĉiuj ses 
knaboj estis plene laborigitaj - 
instruistinoj multis, kaj certe 
estus pli bone, se ilin gratulus 
niaj knaboj... La studentinoj 
same ne restis “sen laboro” - ja 
en nia grupo ankaŭ instruistoj 
lekcias, fakte ili pli multnom- 
bris, ol instruistinoj... 

Kaj jen min trafis la loto grat- 
uli ĝuste la instruiston pri liter- 
aturo. Komence mi volis pro- 
poni plenumi tiun taskon al mia 
najbarino, sed pli poste mi 
decidis tamen lasi tion por mi. 
Kaj ĉio pasis tre bone. Eĉ vers- 
ojn mi citis bele... 

Ĉiuj niaj instruistoj havas 
sian kromnomon, algluiĝintan 
jam antaŭ longa tempo ĉefe pro 
iuj karakteraj trajtoj, ekstera 
aspekto, iu maniero instrui aŭ 
ŝatataj esprimoj dum la instrua- 
do. “Dikulino”, “Barbulo”, 
“Aŭtomato”, “Okulvitrulo” - 
jen estas nur kelkaj kromnomoj 
de niaj instruistoj. Interese estas 
ankaŭ, eĉ iom strange, ke ĉefe 
instruas al ni viroj, sed ne viri- 
noj, kiel mi jam indikis pli frue. 


28 


amo. 


numero 215-216 (2006:5-6) 










En “la instituto de fianĉinoj”... 
Plejparte tio estas mezaĝaj kaj 
jam sufiĉe aĝaj personoj, multaj 
el lciuj havas jam ian sciencan 
gradon - kandidato aŭ doktoro 
de iuj sciencoj. Sed estas kelkaj 
relative junaj. Mi rimarkis, ke 
nek la aĝo, nek la scienca grado 
influas la kvaliton de la instrua- 
do. Multaj tamen prezentas la 
materialon, interesigante la stu- 
dentojn, donas iajn faktojn kaj 
nuancojn, lciujn ne eblas trovi en 
lernoliteraturo. 

Sabaton. la 20-an de 
oktobro 

Pasis ankoraŭ unu semajno. 
Ĉi tie mi volus daŭrigi la 
priskribon de niaj instruistoj. 
Komence de la semajno mi jam 
notis, ke niaj instruistoj mal- 
same prezentas la materialon. 
A1 kellcaj el ili oni kun plezuro 
venadas por aŭskulti iliajn 
prelegojn, ĉar vere ili faras la 
rakontojn kun tioma allogo, ke 
ni, la studentoj, sidas “kun 
malfermitaj buŝoj”, strebante 
enkapigi laŭeble pli multon. Sed 
al kelkaj oni venas preskaŭ kon- 
traŭvole, nur por ne ricevi pun- 
ojn pro la nevizitado de la 
lecionoj. 

Nia instruisto pri literaturo, 
Nikolaj Petroviĉ - interalie tio 
estas ĝuste la instruisto, lciun mi 
gratulis okaze de lia profesia 
festo - ne tiom juna (eble li 
havas jam pli ol 40 jarojn), alta, 
sportaspekta persono, ŝajne 
apartenas nek al tiuj, kiuj rakon- 
tas interesege, nek al tiuj, lciuj 
prezentas materialon pli mal- 
bone, ol ĝi estas priskribita en la 
lernolibroj. 

Kompreneble, tio al mi ŝajnis 
nur dekomence. 

Lia monotona voĉo dum la 
unuaj minutoj de la leciono tuj 
indiferentigis studentojn al liaj 
lecionoj. Sed tiel estis nur en la 
komencaj minutoj de la leciono. 
Poste la situacio plene 
ŝanĝiĝadis. Li ĉiam rakontadis 
tiom interese, tiom alloge, ke 
fakte ĉiuj studentoj kun granda 
plezuro kaj atento aŭskultis lin. 
Ankaŭ seminariojn li gvidis 
profesie. 

Hieraŭ li donis al ni la taskon 
verki referaĵon pri iu el verlc- 
istoj kun proksimuma titolo 
“Vivo kaj verkoj de ...”. Ĉiuj 
rajtis memstare elekti por si la 


temon, alivorte elelcti verkiston, 
kies vivon ili volus priskribi. Mi 
refoje dankis miajn gepatrojn, 
precipe la patron pro tio, ke ili 
alkutimigis min multon legi kaj 
legi atente. Krome, en la deka 
klaso de la lernejo ni jam havis 
taskon prepari referaĵon, uzante 
plurajn fontojn, kio multe helpis 
al mi nun. Unuvorte oni instruis 
jam en la lernejo scipovi uzi lit- 
eraturon. Mi elektis por mi la 
temon “Vladimir Kiriloviĉ 
Malik, lia vivo kaj verkoj”. Tiu 
verkisto (lia vera nomo estas 
Siĉenko, li estas kievano kaj 
ĉefe verkis pri historiaj eventoj 
en Ukrainio) al mi tre plaĉis. Pli 
ĝuste, al mi tre plaĉis liaj 
verkoj. Sed estas malfacile trovi 
iujn sciindaĵojn pri lia vivo - 
mankis literaturo. Sed mi 
decidis persiste labori - mi tion 
scipovis - kaj prepari bonan 
referaĵon. 

Vendredon, la 16-an de 
novembro 

Hodiaŭ mi fordonis al la 
instruisto mian referaĵon, pri 
kiu, laŭ mia opinio, mi sukcesis. 
Tiu “lerneja trejnado”, kiel ni 
ĝin nomis inter si, multe helpis 
al mi en la laboro. La referaĵo 
estis ampleksa, multpaĝa, 
havanta plurajn citaĵojn el la 
verlcoj de la aŭtoro. Sed kion 
diros la instruisto? 

Vendredon, la 23-an de 
novembro 

Hodiaŭ por mi estis vera 
festo. Hodiaŭ nia Nikolaj 
Petroviĉ anoncis la rezultojn. 
Kiom kompatindaj estas tiuj 
instruistoj, al lciuj baldaŭ 
apartenos ankaŭ mi - dum 
nelonga periodo ili devas kon- 
troli ĉion, kion preparas la stu- 
dentoj aŭ lernantoj. Bone, se 
inter tiuj estas “normalaj” per- 
sonoj, preparantaj kvalitajn 
laborojn. Sed plejparte la 
laboroj estas aĉaj. Kaj la instru- 
isto devas ĉion ĉi legi... A1 mi 
vere estis tre agrable, ke mia 
nomo estis menciita kiel la 
nomo de studento, preparinta la 
plej bonan referaĵon. 

- Nia ĉefa tasko estas instrui 
al vi, kiel necesas labori kun lit- 
eraturo, uzante plurajn fontojn, 
helpmaterialon kaj certe pli 
multe legi librojn, legi ilin pro- 
funde, komprenante, lcion la 


aŭtoro volis diri... - tiel komen- 
cis sian parolon Nikolaj 
Petroviĉ. - Sed vi devas legi ne 
nur la beletran literaturon. La 
verkoj de kritikistoj same estas 
legindaj kaj eĉ legendaj... 

- Mi ĝojas, - daŭrigis li, - ke 
inter niaj novaj studentoj estas 
tiuj, kiuj profŭnde interesiĝas 
pri literaturo, ŝatas legi kaj 
scipovas labori kun pluraj 
fontoj. Jen estas vere laŭdinda 
laboro, lcies aŭtoro uzis diver- 
sajn fontojn, malgraŭ tio ke la 
elektita temo de la referaĵo estis 
sufiĉe komplika... 

Dum kelka tempo li daŭre 
laŭdis mian referaĵon, kio al mi 
estis agrabla. Mi sentis, ke mi 
vere preparis kvalitan referaĵon, 
eble eĉ pli, sed aŭskulti laŭdajn 
vortojn pri si estas agrabla 
afero... 

Poste, survoje hejmen, mi 
daŭre pensis pri la pasinta tago 
kaj komprenis, ke tiu instruisto 
pri literaturo, Nikolaj Petroviĉ 
ne plu estas por mi nura instru- 
isto. Mi pli kaj pli pensas pri li, 
pri lia instruado, pri lia konduto 
dum la lecionoj, pri liaj kutimaj 
gestoj kaj ŝatataj esprimoj... 
Eble ne vane multaj niaj stu- 
dentinoj ne estas al li 
indiferentaj? 

Ĉu mi enamiĝis?.. 
Sabaton, la 15-an de 
decembro 

Pasis ankoraŭ preskaŭ tuta 
monato. La tagoj similis unu la 
alian. Miaj samgrupanoj 
komencis prepariĝi por la 
renkonto de la Nova Jaro. Ĉe ni, 
en nia lando, tiu festo ial estas 
escepte ĉarma, kaj ĉiuj homoj 
tre ŝatas ĝin. Certe estas tia 
tavolo, por kiuj ajna festo estas 
preteksto por ne labori, ne lerni, 
simple pasigi tempon, ludante 
kaj dancante. Ĉi-foje anlcaŭ mi 
decidis iom ripozi kaj parto- 
preni la komunan festenon. 

Falcte, ne tiom granda grupo 
decidis komune renkonti la 
Novjaron, nur eble deko da per- 
sonoj - pli multis, certe, la 
knabinoj. 

Preskaŭ lastmomente estis 
decidite, ke ni invitu ankaŭ du 
instruistoj. Inter la invititoj estis 
Nikolaj Petroviĉ. Kaj mia lcoro 
perdis la trankvilon - ja la etoso 
dum la festo estos ne la institu- 
ta. Ni dancos, ŝercos, drinkos... 


La knaboj sendube jam faris 
siajn elektojn, kun kiu ili dan- 
cos kaj kiun emos kisi... Sen tio 
ja ne povos esti. 

Anlcaŭ la knabinoj provis 
anticipe “ŝpari” por si eventu- 
alan kavaliron. Falcte nur unu 
paro estis netuŝebla - ili jam 
havis ŝajne profundan senton 
kaj eĉ temis pri eventuala 
baldaŭa edziĝa festo. Sed ĉiuj 
ceteraj... 

Ankaŭ ĉi-foje mi ne enmik- 
siĝis en tiujn distribuojn. Mi 
emis nure ripozi, sed ne strebis 
al la amindumado. 

Dimanĉon, la 6-an de 
januaro 

La festo estis sukcesa. Ni ĉiuj 
vane estis maltrankvilaj - kaj 
knaboj kaj kanbinoj estis egal- 
kvantaj. Feliĉe, neniu el nia 
kompanio dum la vespero- 
nokto ebriiĝis, kio oftas kutime 
dum similaj aranĝoj. Mi entute 
ne ŝatas ebriulojn, des pli se ili 
estas en la sama kompanio. Per 
tute aliaj olculoj mi komencis 
rigardi al unu el niaj knaboj. Li 
vere estis tre klera, konis mult- 
ajn anekdotojn, lciujn sukcesis 
trafe rakontadi. E1 la invititaj 
instruistoj estis nur Nikolaj 
Petroviĉ. Iu el la studentinoj 
diris al mi, ke li estas solulo. En 
lia aĝo... Eble io okazis al li? Ja 
laŭ la aspekto li estas brava 
viro... 

Ni multe dancis. Li scipovas 
tre elegante danci kaj ne nur 
malnovajn, kiel opinias nuntem- 
pa junularo, malmodernajn dan- 
cojn - tangon, valson... - sed 
anlcaŭ la nuntempajn. Anlcaŭ 
tiujn li scipovas danci, bone 
sentante muzikan ritmon... 
Unuvorte, mi ricevis veran 
plezuron de tiu dancado. 

Kaj la paroloj... Malgraŭ la 
festo, ni multe parolis pri la 
lecionoj, pri la institutaj aferoj. 
Vere, oni ne vane diras, ke sim- 
ilaj aranĝoj donas la eblon tre 
bone konatiĝi kun ajna persono. 
Ŝajnas, ke mi eksciis pri Nikolaj 
Petroviĉ multon. Malgraŭ tio ke 
li parolis pri si nenion. 

(daŭrigota) 




numero 215-216 (2006:5-6) 


.amo. 








Supernova ne vere superas 



Paŭlo Moĵajev; Ukrainio 


Supernova. Disko kun 13 
titoloj kaj muzikvideo. 
Vinilkosmo, Donneville. 2006. 
54 min., tekstolibreto. 

Tiu ĉi albumo estas la frukto 
de trijara kunlaboro inter tri 
brazilanoj: Rogener Pavinski 
(voĉo kaj baso), Alexandre 
Mancini (gitaro) kaj Roĝer 
Borĝes (konata ankaŭ kiel DĴ 


Roĝer, kiu priumis drumojn kaj 
sintezilojn). La albumon kon- 
sistigas 13 kantoj kaj - jen sur- 
prizo! - vere profesie farita, eĉ 
se senartifika, muzikvideo 
(muzik-filmeto) spektebla per 
komputilo, verŝajne la unua pro- 
fesia muzikvideo en Esperanto. 
Tamen, krom la muzikvideon, la 
albumo proponos al plimulto de 
la publiko preskaŭ nenion 
elstaran. 

Unue, la speco mem de la 
muziko - sufiĉe peza roko kun 
iom da simfoniaj elementoj, 
tamen, iel senorde enplektitaj 
en la rokan kanvason - eble ne 
estas tro populara eĉ inter la 
junularo. Due, ĉiuj kantoj estas 
tre monotonaj, ege similaj unu 
al la alia; la melodieco preskaŭ 
mankas, estas preskaŭ neeble 
rekanti la kant-motivon. Trie, la 


tekstoj de la albumo estas ege 
simplaj, por ne diri primitivaj. 
Malgraŭ tio, ke temas jen pri la 
amo, jen pri misoj de la moder- 
na socio, jen pri alvokoj al la 
monda solidaro, la plejparto de 
la tekstoj prezentas nur aron de 
malfacile kunligeblaj frazoj; mi 
persone havis la impreson, ke 
la kantoj sonus neniel malpli 
bone, se ĉiuj tekstoj estus sim- 
pla “la-la-la”, tiom pli, ke la 
prononcado de la kantisto tute 
ne ĉiam estas klara. En ĉiuj 
kantoj la sentekstaj partoj 
estas sufiĉe longaj, kun multaj 
ripetoj, kio vicfoje substrekas la 
poezian subnivelecon de la 
albumo. Nu, eble por rok- 
muziko la tekstoj ja ne estas tre 
gravaj? Ĉu pli gravas la bela 
voĉo de la plenumanto? Sed 
ankaŭ la kapabloj de la ĉefkan- 


tisto estas tute ne admirindaj; 
aldone, multaj lokoj, kie 
aŭdeblas kelkaj voĉoj, sonas 
muzike mise. 

Ĉu do io pozitiva? Ja jes. La 
sonoj estas tre bonkvalitaj, la 
tekstolibreto plaĉa kaj la tekstoj 
preskaŭ senriproĉaj lingve. 
Ankaŭ la muzikvideo por la 
kanto “Pasio en katen’” (inter- 
alie, spektebla ĉe 
<http://Farbskatol. net>) per 
sia nura ĉeesto faras la albu- 
mon atentinda. Tamen ĉe fina 
pritakso mi persone emas kon- 
kludi, ke Supernova ne estis 
vere supera: en la mondo estas 
verŝajne miloj da bandoj, 
prezentantaj simil-specan 
muzikon multe pli bone. 

Tamen por Esperanto-muziko 
la albumo estas certe evento. 
Se vi ŝatas pezan rokon - 
konatiĝu pli proksime, eble la 
disko estos interesa por vi. 


^Vnonĉt^ 

Odesa Somero - 
ĉe Pmar’ kaj rivero 

Por naturemuloj kaj naturamantoj (sed ne nud- 
istoj!); organizas Odesa Junulara Esperanto- 
klubo “Verdaĵo” 

En julio-aŭgusto 2007, kun speciala turista 
priservo por individuoj aŭ malgrandaj grupoj (2- 
3 personoj). Ekskursoj al netuŝitaj naturlokoj de 
suda Ukrainio: Rivero Dnestro - 2-3-taga 
ekskurso, noktumo en tendo aŭ kampa dome- 
to; birdoj, akvaj lilioj ktp. Laguno Kujalnik, 
“Ukrainia Morta Maro”, saliteco pli ol 100 g/l, 
kuracaj ŝlimoj, riĉa naturo - 1-taga ekskurso. 
Vilaĝo Vilkovo, “Ukrainia Venecio”, kun kanaloj 
anstataŭ stratoj; specifa malnovortodoksa di- 
servo - 1-taga ekskurso. Dum prinaturaj ekskur- 
soj eblas speciala ĉiĉeronado de profesia orni- 
tologo. 

En Odeso: ekskurso tra la centro de la bela 
urbo; ekskurso al famaj odesaj katakomboj - 
subteraj labirintaj galerioj; ekskursoj al odesaj 
muzeoj kaj zoologia ĝardeno. Ekskurso al 
bestoĝardeno de la urbo Nikolajev, la plej 
impona kaj granda en Ukrainio - 1-taga. 
Ekskurso al 2,5-jarmila fortikaĵo Tira, kun 
restaĵoj de skita tombejo, greka, ĝenova, turka 
urboj - 1-taga. La prezo por 10-taga turismado 
(loĝado en Odeso, kun ekskursoj) estas 300 
eŭroj de unu persono (pagoj surloke). Pliaj 
detaloj kaj interkonsentoj: <verda99@mail.ru>, 
<verda2004@rambler.ru>. 


Rat-man en Esperanto! 

© Leo Ortolani, 2006 

Estas tradukita en Esperanton de Daniele Binaghi 

Pli da informoj pri la projekto RoMEo estas ĉe 

<www.pecorElettriche.it/ esperanto/RoMEo/default.asp> 





7 

4 

b 

3 

2 

1 3 

S 

9 

t 

* 

1 

i 


i\ 

7 

4 

* 

5 


S 


1 

4 

S 

7 

2 

ft 

ĵ 

V 

H 


ĵ 

2 

1 

b 

4 

: j 

1 

i 

r- 

5 

■l 

0 

7 

8 

6 

7' 

4 

H 

■i 

1 

> 

f 

' 3 

1 

1 

7 

J 

1 

5 

r. 

ft 

9 

1 ' 

A 

5 

2 

S 

‘9 

y 

.4 

7 

5 

H 

¥ 

4 

7 

6 

5 

1 

2 


4 

3 

4 

S 

7 

1 

2 

5 

a 

B 

2 

T 

J 

9 

M 


1 

s 

1 

G 

5 

3 

4 

-¥ 

0 

H 

7 

7 


> 

j 


5 

6 


J 

6 

K 

J 

" 

i 

1 

4 


5 

4 

- 

i ‘ 

«1 

I 

■ 

1 

" 7 " 

Ĥ 

3 


1 

2 

5 

ŝ 


,6 

* 

1 

9 

8 


t> 

-1 

5 


1 

5 

7 

6 

1 

3 

J* 

8 

A 

2 



30 


recenze/kpmikse 


numero 215-216 (2006:5-6) 

























































































Amo, ĉu granda aŭ malgranda vorto? 


Ankaŭ eblas havi, senti amon 
al: 


Guillermo Bes Salazar, Kubo 

Laŭ la silaboj. ĝi jes ja estas 
malgranda vorto ĉar ĝi enhavas 
nur du silabojn kaj tri literojn, 
sed laŭ la difino de la vorto, ĝi 
estas granda vorto, ĉar ĝi 
havas profundan kaj vastan sig- 
nifon. 

Laŭ la Plena Vortaro de 
Esperanto kun Suplemento, 
amo signifas: 

- inklino al iu, ŝati kare iun 

- ŝati, volonte uzi aŭ fari ion 

- havi, senti, porti amon al iu 
aŭ io 

- kor-inklino, kor-ligiĝo, simpa- 
tio. 

Kiam oni parolas pri amo, 
multaj personoj ofte ekpensas 
pri amo inter gefianĉoj aŭ amo 
inter geedzoj, sed ili ne estas la 
nuraj eblaj amoj en la mondo. 

Ekzistas aliaj amoj inter la 
homoj, amo eblas inter: 

- infanoj 

- geamikoj 

-familianoj (tio estas, inter 
gepatroj kaj gefiloj, geavoj kaj 
genepoj, gefratoj, gekuzoj, kaj 
tiel plu) 

- samlandanoj 

- kunlaborantoj 

- samklasanoj 

- ktp. 


- vivo 

- homoj 

- lando kaj patrio 

- profesio (kariero) 

- laboro 

- naturo (plantoj kaj bestoj). 

- ktp. 

Ĉiujare en preskaŭ ĉiuj mon- 
dopartoj oni festas la Tagon de 
la Amo aŭ Tagon de Sankta 
Valenteno - multaj personoj 
interŝanĝas kisojn, brakumojn, 
donacetojn, sed tio plejofte 
okazas inter personoj, kiuj amas 
unu la alian kiel paro kaj ne kiel 
geamikoj, gefratoj, samlan- 
danoj, kunlaborantoj ktp. 

Same kiel la vorto “amo" lim- 
iĝas ne nur al gefianĉoj kaj geed- 
zoj, ni devas bone atenti pri tio 
kaj plifortigi la amon inter ĉiuj 
homoj, inter ĉiuj landoj, plifortigi 
la amon al patrio, naturo, kaj 
ĝenerale dis-vast-igi kaj planti 
amon tra la tuta mondo - tiel la 
pli bona mondo eblos por ĉiuj! 

fianĉo - estonta edzo 

inklino - emo, ŝato 

silabo - sono aŭ songrupo, kiun oni 

prononcas per unu voĉ-el-laso 

simpatio - inklino inter du personoj 

pro simileco de gustoj, opinioj ktp. 



Ĉu vi serĉas korespondamikon? 

Sendu ol Horespondci Servo Mondskolo jenajn detolo- 
jn: nomo, adreso, sekso, oĝo, profesio, geedzo stato, 
kiom da korespondantoj vi deziros, en kiuj londoj koj pri 
kiuj temoj. Kunsendu 2 internaciajn respondkuponojn, 
aŭ, se ili ne estas aĉeteblaj en via londo, neuzitan poĝt- 
morkon. KSM pludonos viojn informojn al alia(j) kore- 
spondemuloĝ), kiu(j) konformas al viaj deziroj. Vi 
ricevos rekton respondon. KSM estos servo de Uĉĥ. 
Skribu: Korespondo Servo Mondskala, 6.P. 6, FR-55000 
longeville-en-Barrois, Francio 


Kotiztabelo de UEA por 2007 


Lando/valuto 

MG 

MJ(-T) 

MA(-T) 

SA 

Kto 

sz 

Aŭstralio/dolaro 

15 

38 

95 

57 

34 

190 

Aŭstrio/eŭro 

9 

23 

57 

36 

22 

114 

Belgio/eŭro 

9 

23 

57 

36 

22 

114 

Brazilo/eŭro 

5 

12 

29 

17 

10 

58 

Britio/pundo 

6 

16 

39 

24 

15 

78 

Ĉeĥio/krono 

200 

490 

1220 

770 

460 

2440 

Danio/krono 

70 

170 

425 

270 

160 

850 

Estonio/eŭro 

5 

12 

31 

20 

12 

62 

Finnlando/eŭro 

9 

23 

57 

36 

22 

114 

Francio/eŭro 

9 

23 

57 

36 

22 

114 

Germanio/eŭro 

9 

23 

57 

36 

22 

114 

Greklando/eŭro 

9 

23 

57 

36 

22 

114 

Hispanio/eŭro 

9 

23 

57 

36 

22 

114 

Hungario/forinto 

1700 

4300 

10750 

6850 

4100 

21500 

Irlando/eŭro 

9 

23 

57 

36 

22 

114 

Islando/eŭro 

9 

23 

57 

34 

20 

114 

Israelo/eŭro 

7 

18 

45 

27 

16 

90 

Italio/eŭro 

9 

23 

57 

36 

22 

114 

Japanio/eno 

1400 

3400 

8500 

5100 

3000 

17000 

Kanado/dolaro 

14 

34 

86 

52 

31 

172 

Malto/eŭro 

6 

16 

39 

24 

15 

78 

Nederlando/eŭro 

9 

23 

57 

36 

22 

114 

Norvegio/krono 

75 

190 

470 

280 

170 

940 

Nov-Zelando/dolaro 

224 

18 

45 

112 

67 

40 

Pollando/zloto 

20 

50 

122 

76 

46 

244 

Portugalio/eŭro 

9 

23 

57 

36 

22 

114 

Rusio/eŭro 

5 

12 

29 

17 

10 

58 

Slovakio/krono 

230 

570 

1425 

910 

550 

2850 

Svedio/krono 

80 

210 

530 

340 

200 

1060 

Svislando/franko 

14 

36 

90 

54 

32 

180 

Usono/dolaro 

11 

27 

67 

40 

24 

134 

TARIFO A/eŭro 

6 

16 

39 

23 

14 

78 

TARIFO B/eŭro 

5 

12 

29 

17 

10 

58 


ALIAJ LANDOJ: Luksemburgio laŭBelgio; San-Marino laŭ Italio; Kipro kaj Slovenio 
laŭ Malto; Liĥtenŝtejno laŭ Svislando; Bulgario, Latvio, Litovio kaj Rumanio laŭ 
Estonio. 

TARIFO A: Honkongo, Korea Respubliko, Singapuro, Sud-Afriko, Tajvano. 

TARIFO B: Ĉiuj ceteraj landoj ne jam menciitaj. 

MALLONGIGOJ: 

MG - Membro kun Gvidlibro 
MJ - Membro kun Jarlibro 

MJ-T - MJ malpli ol 30-jara (individua membro de TEJO; ricevas ankaŭ la revuon 
Kontakto kaj la bultenon TEJO tutmonde) 

MA - Membro-Abonanto (ricevas la Jarlibron kaj la revuon Esperanto) 

MA-T - MA malpli ol 30-jara (individua membro de TEJO; ricevas ankaŭ la revuon 
Kontakto kaj la bultenon TEJO tutmonde) 

SA - Simpla abono de revuo Esperanto sen membreco 
Kto - Simpla abono de revuo Kontakto 

SZ - Societo Zamenhof (subtena kotizo aldone al membrokotizo) 

PT - Patrono de TEJO: 3-oblo de MJ (ricevas Kontakto kaj TEJO Tutmonde) 

DM - Dumviva Membro: 25-oblo de MA (ricevas dumvive la samon kiel MA) 

DMJ - Dumiva Membro kun Jarlibro: 25-oble de MJ (ricevas dumvive la samon kiel 
MJ) 

Kiel individuaj membroj de TEJO (MJ-T aŭ MA-T) por 2006 estos registritaj tiuj indi- 
viduaj membroj de UEA, kiuj estos malpli ol 30-jaraj la lan de januaro 2006 (t. e. 
kiuj naskiĝis en 1976 aŭ poste). Ankaŭ Dumvivaj Membroj samtempe membras en 
TEJO, dum ili estas malpli ol 30-jaraj. 

Eblas aboni ankaŭ al TEJO tutmonde sen membreco en TEJO. La abonprezo estas 
duono de la MJ-kotizo por la koncerna lando. 

Oni povas pagi pere de la perantoj de UEA, aŭ rekte al UEA per ĝiro al ĝia banka 
aŭ poŝta konto, per ĉeko aŭ poŝtmandato, aŭ per kreditkarto. 


JUNA AMIKO - internacia e-revuo de ILEI por lernejanoj kaj 
komencantoj 

- aĝas 30 jarojn kaj aperas 3-foje jare (aprilo, septembro, decembro) 
sur po 52 plurkoloraj paĝoj kun plenkoloraj kovriloj; 

- havas kunlaborantojn el ĉiuj kvin kontinentoj; 

- rabato ĝis 50%! 

Karakterizas ĝin: 

modela stilo kaj facila lingvafo (1500 vortradikoj sen glosoj), enhavo 
tre varia: rakontoj, fabeloj, raporfoj, informoj, interesaĵoj, enigmoj, 
kvizoj, versaĵoj, ludoj, kantoj, humuro, lingvaj konsiloj, interkulturo, 
kuriozaĵoj, voĉo de legantoj k.a. kun multaj ilustraĵoj. 

JUNA AMIKO estas fonto de taŭgaj legaĝoj por komencantoj, fidinda 
helpilo por E-kursgvidantoj. 

Vizitu nian TTT-ejon: <www.junaamiko.inf.hu> aŭ en <www.lernu.net>! 


FfiRIĜU KONSCIfi SUBTCNfiNTO D€ T6JO! 
fariĝu patrono de TCJO 

Pagante trioblon de violondo AAJ(-T)-kotizo vi 
ne nur subtenos lo esperontiston junuloron; 
de T0O vi ankaŭ ricevas: 

- revuon Honthkto 

- bultenon T0O Tutmonde (oĥciala orgono de 
T0O) 

- okcepton dum lo ĉiujoro Universolo Kongreso 

- oliojn loŭokozojn servojn kaj publikigaĵojn 




numero 215-216 (2006:5-6) 


.informe. 























Mia lasta vojago en Afganion 





Saidnabi Saidilhomzoda, 
Taĝikio 

Oni diras, ke se iu unufoje 
vizitos Kabulon, li(ŝi) enam- 
iĝos al tiu urbo por ĉiam. 
Fakte, nun tiu urbo nenion 
havas krom detruaĵojn kaj 
infekciojn, sed tamen la viv- 
stilo, afableco kaj gastamo de 
afganoj entuziasmigas la kor- 
ojn. Tamen la ĵus diritaj vortoj 
rilatas ne ĉiujn afganojn; viziti 
la landon estas tre danĝere por 
fremduloj, pro tio estas bone 
se oni ĉi tie vestos naciajn 
afganajn vestaĵojn. 

Fine de majo mi denove estis 
invitita viziti la Kabulan 
Universitaton fare de estimata 
s-ro Fukuda Tosihiro el Tokio. 
Forflugante el la Duŝanbea 
flughaveno kun ioma malfruo 
mi iom nervoziĝis, tamen mal- 
graŭ la malfruo s-ro Fukuda 
renkontis min; la renkontiĝo 
kun li estis tre agrabla por mi. 

‘ Sekvamatene ni promenis tra la 
urbo kaj posttagmeze nj vizitis 
la Kabulan Universitaton. Ni 


volis renkonti estimatan dr- 
inon H. B. Gazanfar, sed pro 
sia sanstato ŝi havis ferion, do 
ni sukcesis paroli kun ŝi nur 
telefone. En la universitato ni 
renkontis la instruistojn de la 
rusa lingvo kaj inter ili kaj ni 
okazis ege agrabla diskuto 
rilate al Esperanto. Guste en tiu 
universitato mi iam organizis 
la kurson de Esperanto; estis 
proponoj ripeti ĝin, do eble la 
kurso iam okazos denove. 

Sekvatage ni ekvojaĝis al 
Bamijano per aŭto. La vojo 
estas 8 horojn longa; dum la 
vojaĝo oni povas vidi belegajn 
verdajn pejzaĝojn kaj multajn 
historiajn lokojn, kiuj apartenas 
al antikvaj pratemp 
estas “Ŝahre Zu^, 
kiu situas sur monto kaj estas 
tre antikva, tamen, nun estas 
danĝere viziti ĝin pro minoj, 
kiujn lasis taliboj. Oni ĉie 
povas vidi ruĝ-farbitajn ŝtono- 
jn, kiuj signifas min-danĝeron. 
Preterveturante la belajn pejza- 
ĝojn oni povas vidi ankaŭ mul- 
tegajn tombejojn kaj solajn 


tombojn, kaj ĉe vido de ili oni 
povas ekaŭdi en la animo la 
voĉkriojn de la ĉi-tieaj ŝtonoj, 
arboj kaj plantoj: “Sufiĉas mil- 
ito, sufiĉas frat-mortigado, kial 
vi mortigas unu la aliajn tiel, 
kiel eĉ bestoj ne faras tion?”. 
Bedaŭrinde, multaj homoj ne 
povas aŭdi tiujn kriojn pro sur- 
deco de la animo. 

Bamijano estas ege bela his- 
toria loko, mi vidis ĉi tie pejza- 
ĝojn, kiujn mia kapo eĉ ne 
imagis. Tagmanĝante ni vizitis 
Bamijanan Universitaton, kie 
ni fotiĝis, kaj s-ro Fukuda 
donacis multajn lernolibrojn al 
universitata instruisto s-ro 


Gulomali. Poste ni vizitis histo- 
riajn Budho-lokojn. Estis du 
statuoj de Budho: “Malgranda 
Budho” kaj “Granda Budho”, 
kiujn rompis taliboj, kaj nun en 
tiu loko multas laborantoj de 
Unesco, kiuj faras la ripar- 
laborojn. Ankaŭ ĉi tie oni povas 
vidi ruĝajn ŝtonojn, kiuj 
“diras”: zorgu pri vi mem. 
Bamijanaj homoj estas labore- 
maj, simplaj kaj pacamaj. 
ĝas proksime al mon- 
antaŭe en pratempoj 
homoj loĝis en kavemoj, tamen 
bedaŭrinde, ĝis nun oni povas 
vidi ege mizerajn familiojn, 
kiuj loĝas en la samaj kavernoj, 
iom moderniginte ilin. 

Post Bemijano ni ekveturis 
al Band-e Amir laŭ la longa 
montara vojo. Tamen, kiam vi 
atingas la lokon, vi forgesas la 
longecon de la vojo pro 
belaĵoj, kiujn vi vidas. Ŝajnas 


al vi, ke vi estas en iu 
Montenegra loko, dum la ruĝaj 
montoj memorigas iun mek- 
sikan pejzaĝon kun indianoj, 
kiujn vi spektis en diversaj fil- 
moj. S-ro Fukuda faris multajn 
fotojn, ĉiuj fotoj estas multval- 
oraj por li, li ĉiam uzis/as la 
esprimon “multekostaj fotoj”. 
En Band-e Amir estas kvin 
lagoj kun diversaj nomoj, ni 
uzis boaton kaj povis vidi kvar 
el ili, sed la kvinan ni ne 
esploris pro serpento-danĝero. 

Antaŭ la rea vojo al ni 
okazis ridinda situacio. Pro 
malvarma vetero s-ro Fukuda 
aĉetis du sveterojn kaj unu li 


donis al mi. Ni surmetis ilin, 
promenis, vespermanĝis, fiere 
fotiĝis kaj sekvamatene ekve- 
turis al Kabulo. Dum la vojo 
nia ŝoforo informis nin, ke tiuj 
sveteroj estas porvirinaj, kaj ni 
ridante demetis ilin. Finfine ni 
atingis Kabulon, kvankam 
nian aŭton kelkfoje haltigis 
policistoj por kontrolo. 

Kaj fine venis la adiaŭa 
momento, kaj post unusemaj- 
na vojaĝo ni devis reveni al 
niaj landoj. Mi estis kaj estas 
ege danka al s-ro Fukuda pro 
ĉiuj liaj noblaj klopodoj rilate 
al afganaj esperantistoj; aparta 
sincera danko al li - pro lia 
invito; ja ĉio, kion mi vidis, 
ĉiuj amikoj, kiujn mi havas tie 
- ĉio ĉi okazis dank’ al li. 


Fotoj: Fukuda Tosihiro, 

Japanio